Sorunuz mu var? 0850 840 18 59Paketler ve fiyatlarMağazanızı açın

Temel Denizcilik Bilgileri24 Temmuz 20255 dakikalık okuma

Temel seyir terimleri: iskele, sancak, orsa ve diğerleri

Teknede yönler, teknenin bölümleri, rüzgâr, seyir ve bağlama terimleri ile dümen ve yelken komutları, sözlükteki denizcilik anlamlarıyla.

Teknede yönler teknenin kendisine göre söylenir. Başa doğru bakarken sağ yan sancak, sol yan iskeledir. Teknenin ön tarafına baş ya da pruva, arka tarafına kıç ya da pupa denir. Yeni başlayanın sık duyacağı terimleri aşağıda konularına göre sıraladık. Tanımların çoğu Türk Dil Kurumu'nun Güncel Türkçe Sözlük'teki denizcilik anlamlarına dayanıyor.

Yönler ve yanlar

  • Baş: teknenin ön tarafı.
  • Pruva: geminin ya da sandalın ön tarafı, baş bölümü. Baş ile aynı yeri anlatır.
  • Kıç: teknenin arka tarafı.
  • Pupa: geminin arkası, kıç.
  • Sancak: teknenin sağ yanı.
  • İskele: teknenin sol yanı. Aynı sözcük teknelerin yanaştığı, denize doğru uzanan yapı için de kullanılır. Hangisinin kastedildiği cümleden anlaşılır.
  • Borda: teknenin su üstünde kalan kısmının yanı, yani dış yan.
  • Alabanda: teknenin iç yanları, bordanın karşıtı. Dümen komutlarında da geçer (aşağıda).
  • Borda fenerleri: sancakta yeşil, iskelede kırmızı ışık veren fenerler. Gece karşıdan gelen teknenin hangi yanını gördüğünüzü bu renklerden anlarsınız.

Teknenin bölümleri

  • Güverte: teknede ambar ve kamaraların üstü, yani üzerinde yürünen kat.
  • Omurga: tekne kaburgasının baştan kıça kadar alttan uzanan ana yapı parçası.
  • Bodoslama: omurganın baş tarafından yukarı uzanan direk.
  • Karina: teknenin su içinde kalan bölümü. Sözlükte omurga anlamı da var.
  • Su kesimi ya da su hattı: teknenin su üstünde ve su altında kalan bölümlerinin birleştiği çizgi.
  • Kamara: teknedeki oda.
  • Kaporta: içerinin aydınlanması ve hava alması için güvertede açılmış camlı kapak.
  • Küpeşte: bordanın güverteden yukarıda kalan en üst bölümü, korkuluk.
  • Sintine: teknenin içindeki en alt bölüm. Sızan su burada toplanır, sintine pompası onu dışarı atar.
  • Dümen: tekneye istenen yönü veren hareketli parça.
  • Yeke: küçük teknede dümeni kullanmak için dümenin baş tarafına takılan kol.
  • Pervane: dönerek tekneyi iten, iki ya da daha çok kanatlı parça, uskur.

Rüzgâr terimleri

  • Rüzgârüstü ya da orsa: teknenin rüzgâr alan yanı.
  • Rüzgâraltı ya da boca: teknenin rüzgâr almayan yanı.
  • Orsa etmek: teknenin başını rüzgârın geldiği yöne döndürmek. Dümenciye verilen "orsa" sözü de bu dönüşü ister. Sözlükte orsa, yelkenleri rüzgârın estiği yöne çevirmeye yarayan, yelkenin ortasına bağlanan ipin adı olarak da geçer.
  • Orsa boca: teknenin bazen rüzgâr yönüne yaklaşarak, bazen ondan uzaklaşarak yol alması.
  • Tiramola: teknenin rüzgârüstüne ya da rüzgâraltına dönmesi için yelkenlerin bir kısmını gevşetip bir kısmını germe.

Seyir ve ölçü

  • Seyir: teknenin belli bir rotayı izleyerek yol alması.
  • Rota: teknenin gidiş yönü, izleyeceği yol.
  • Kerteriz: bir yerin nerede olduğunu pusulayla ölçme. Kıyıdaki bir fenere ya da buruna pusulayla bakıp açısını okumak kerteriz almaktır.
  • Deniz mili: 1.852 metrelik uzunluk birimi. Karadaki mil ise 1.609 metre.
  • Knot: teknelerde hız birimi, saatte bir deniz mili. 10 knot hız saatte 18,52 kilometre eder.
  • Bandıra: teknenin hangi devlete ait olduğunu gösteren bayrak.
  • Flama: işaret olarak kullanılan küçük bayrak.

Rota çizmek ve harita okumak rota planlama ve harita okuma rehberinde. Telsizde harf kodlamak için kullanılan Alfa, Bravo, Charlie gibi sözcükler denizcilik alfabesi ve bayrak kodları yazısında, Mayday ve pan pan çağrıları VHF telsiz rehberinde.

Liman, bağlama ve demirleme

  • Liman: teknelerin barındığı, yük ve yolcu alıp indirdiği doğal ya da yapay sığınak.
  • Marina: yat limanı.
  • Rıhtım: deniz kıyısında doldurularak yapılmış, teknelerin yanaşabildiği yer.
  • Mendirek: kıyıda dalgakıranla yapılmış liman.
  • Şamandıra: iki anlamı var. Limanda tekne bağlamak için demirlenmiş yüzer top ya da fıçı. Ayrıca denizde yol gösteren, bir tehlikeyi ya da geçiş yolunu işaret eden yüzer cisim.
  • Demir yeri: limanlarda teknelerin demir atmasına ayrılmış yer.
  • Baba: iskelede ya da teknede halatın takıldığı yuvarlak başlı, kalın dikme.
  • Koçboynuzu: üzerine halat sarmaya yarayan, iki kulaklı metal ya da ağaç parça.
  • Palamar: tekneyi iskeleye, rıhtıma ya da şamandıraya bağlayan kalın halat.
  • Baş halatı: teknenin başından ileriye doğru verilen, tekneyi geri gitmekten alıkoyan halat.
  • Usturmaça: yanaşırken çarpmayı önlemek için bordadan sarkıtılan, esnek malzemeden yastık.
  • Demir ya da çıpa: teknenin rüzgâra ve akıntıya kapılıp yer değiştirmemesi için suya atılan, zincirle tekneye bağlı, ucu çengelli ağır araç. Çapa da denir.
  • Demirlemek ya da demir atmak: çıpayı denize salmak. Tersi demir almak: yola çıkmak için çıpayı denizden çekmek.
  • Demir taramak: teknenin rüzgâr ya da akıntı yüzünden çıpasını sürüklemesi.
  • Kıçtankara: baştan demirleyip kıçtan halatlarla kıyıya bağlanan tekne. Günlük dilde buna kıçtan kara bağlanmak denir.
  • Baştan kara: teknenin başı karaya gelecek biçimde bağlanması.
  • Aborda: teknenin yanını vererek başka bir tekneye, iskeleye ya da rıhtıma yanaşması.
  • Avara: teknenin yanaştığı yerden ayrılıp uzaklaşması.
  • Alarga: açık deniz. Alarga etmek açık denize çıkmak demek. "Alarga!" seslenmesi ise "açıktan geç, yaklaşma" anlamına gelir.

Bağlanma biçimleri ve düğümler tekne bağlama çeşitleri yazısında, yanaşma ve demirleme teknikleri bağlama ve dümen teknikleri yazısında.

Manevra ve komutlar

  • Tornistan: pervaneyi ters yönde çevirmek, yani geri gitmek.
  • İskele alabanda: dümeni sonuna kadar sola çevirme komutu. Sancak alabanda aynı komutun sağa olanı.
  • Laçka: halatı gevşetip boşa bırakmak.
  • Volta: halatı bir yere bir kez dolamak ya da babaya usulünce sarmak.
  • Mola: "bırak, koyuver, gevşet" emri.
  • Aganta: çekilen ya da bırakılan halatı ya da zinciri kısa bir süre elde tutma emri.
  • Vira: maçuna ve benzeri makinelerin çevrilmesi için verilen komut.
  • Alesta: harekete hazır.
  • Alabora: teknenin devrilip yan yatması ya da ters dönmesi.

Yelken terimleri

  • Fora: yelken açtırma. Karşıtı mayna: yelkeni indirme, "indir" seslenmesi.
  • Cıvadra: teknenin başından ileriye, havaya doğru biraz kalkık uzatılan direk.
  • Flok: cıvadraya çekilen üçgen yelken.
  • İskota: yelkeni açmak ve tutmak için alt köşesine bağlanan halat ve palanga donanımı.
  • Mandar: teknedeki küçük makara.
  • Palanga: bir halat ve makaralardan oluşan, ağır yükleri kaldırmaya ve döndürmeye yarayan düzenek, caraskal.
  • Çarmıh: direği yandan tutan halatlar.
  • İstralya: direği baş taraftan tutan halat.
  • Camadan: yelkeni boğarak yüzeyini küçültme. Rüzgâr artınca yapılır.

Denize yeni başlıyorsanız belge, tekne seçimi ve ilk seyirler için yeni başlayanlar için denizcilik rehberine bakın. Terimleri uygulamada öğrenmek isterseniz Hizmetler → Denizcilik Eğitimleri'nde kurs veren kurumlar var. İlk teknenizi arıyorsanız satılık tekne ilanlarına göz atabilirsiniz.

Sık sorulanlar

İskele ve sancak hangi taraf?

Teknenin başına doğru bakarken sol yan iskele, sağ yan sancaktır. Gece borda fenerleri de bunu gösterir: iskelede kırmızı, sancakta yeşil.

Pruva ve pupa ne demek?

Pruva teknenin ön tarafı, yani baş. Pupa teknenin arkası, yani kıç.

Orsa ne demek?

Teknenin rüzgâr alan yanı, yani rüzgârüstü. Teknenin başını rüzgârın geldiği yöne döndürmeye de orsa etmek denir. Karşıtı boca, yani rüzgâraltı.

Bir deniz mili kaç metre?

1.852 metre. Teknelerde hız da buna göre ölçülür: 1 knot saatte bir deniz mili, yani saatte 1,852 kilometre.