Gece seyri: seyir fenerleri, planlama, nöbet ve emniyet
Gece denize çıkarken hangi fenerler yakılır, öbür teknelerin fenerleri nasıl okunur, rota nasıl hazırlanır, göz karanlığa nasıl alışır ve nöbet nasıl tutulur.

Gece seyrinde öbür tekneleri fenerlerinden tanırsınız, onlar da sizi yalnız fenerlerinizden görür. Uluslararası COLREG kuralları (Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü) gün batımından gün doğuşuna kadar her teknenin türüne ve boyuna uygun seyir fenerlerini yakmasını ister. Gece seyrine çıkacaksanız fenerlerinizi deneyin, rotayı gündüzden hazırlayın, gözünüzün karanlığa alışmasını koruyun ve nöbeti paylaşın.
Seyir fenerleri
Fenerler gün batımından gün doğuşuna kadar ve gündüz de görüş kısıtlıysa yakılır. Bu sürede seyir fenerleriyle karışabilecek ya da görünmelerini bozacak başka ışık yakılmaz. COLREG'in tanımları şöyle:
- Borda fenerleri: sancakta yeşil, iskelede kırmızı. Her biri tam baştan başlayıp kendi yanında 112,5 derecelik bir yayda görünür. Boyu 20 metreden küçük teknede ikisi teknenin ortasında tek fenerde birleşebilir.
- Pupa feneri: kıçta, arkaya doğru 135 derecelik yayda görünen beyaz fener.
- Direk feneri: teknenin baş-kıç çizgisi üstünde, ileriye doğru 225 derecelik yayda görünen beyaz fener.
- Her yönden görünen fener: 360 derece görünen fener.
Motorlu tekne
Seyirdeki motorlu tekne direk feneri, borda fenerleri ve pupa feneri yakar. Boyu 12 metreden küçük motorlu tekne bunların yerine her yönden görünen bir beyaz fenerle borda fenerlerini yakabilir. Boyu 7 metreden küçük ve en yüksek hızı 7 knot'u geçmeyen tekne yalnız her yönden görünen beyaz feneri yakabilir, mümkünse borda fenerlerini de ekler.
Yelkenli ve kürekli tekne
Yelkenle seyreden tekne borda fenerlerini ve pupa fenerini yakar. Boyu 20 metreden küçük yelkenlide bu üçü direğin tepesinde tek fenerde birleşebilir. Boyu 7 metreden küçük yelkenli bu fenerleri mümkünse yakar. Yakmıyorsa beyaz ışık veren bir el fenerini hazır tutar ve çatışmayı önleyecek kadar erken gösterir. Kürekli tekne için de aynı kural geçerli.
COLREG'e göre motoru çalışan yelkenli, yelkeni açık olsa da motorlu tekne sayılır. Motorla giderken motorlu tekne fenerlerini yakarsınız. Direk tepesindeki birleşik fener yalnız yelkenle seyrederken kullanılır.
Demirde
Demirdeki tekne en iyi görüleceği yerde her yönden görünen beyaz bir fener yakar. Boyu 50 metreden küçük teknede tek fener yeter. Boyu 7 metreden küçük tekne dar bir kanalın, seyir yolunun ya da demir yerinin içinde ya da yakınında, teknelerin normalde geçtiği bir yerde değilse demir feneri yakmak zorunda değil.
Fenerler ne kadar uzaktan görünür?
COLREG, boyu 12 metreden küçük teknede direk fenerinin ve pupa fenerinin en az 2 milden, borda fenerinin en az 1 milden görünmesini ister. 12-50 metre arasındaki teknelerde direk feneri 5 mil (20 metreden küçükse 3 mil), borda ve pupa fenerleri 2 milden görünmeli. Bir deniz mili 1.852 metre: küçük bir teknenin borda feneri için istenen en az görünürlük bu kadar.
Öbür teknenin fenerlerini okumak
Tanımlardan karşıdaki teknenin size nasıl durduğu anlaşılır. Kırmızıyla yeşili birlikte görüyorsanız tekne tam size doğru geliyor. Yalnız kırmızı görüyorsanız onun iskele tarafına, yalnız yeşil görüyorsanız sancak tarafına bakıyorsunuz. Tek bir beyaz ışık bir teknenin kıçı, demirli bir tekne ya da küçük bir tekne olabilir. Kırmızı ya da yeşilin üstünde beyaz bir ışık çoğu zaman seyirdeki motorlu bir teknedir. Balıkçı tekneleri, römorkörler ve manevrası kısıtlı gemiler ayrı fener düzenleri gösterir. Gece seyrine çıkmadan bunları da öğrenin, büyük gemilerin yakınında temkinli seyredin.
İskele, sancak, borda gibi terimler temel seyir terimleri yazısında.
Gündüzden planlayın
Rotanızı gündüzden öğrenin ve karanlıkta kolay tanınacak kontrol noktaları seçin. Geçeceğiniz yerin fenerlerini ve şamandıralarını haritadan çıkarın, sığlıkları ve yasak bölgeleri işaretleyin. Harita okuma ve rota çizme rota planlama ve harita okuma rehberinde, seyir yasakları tehlikeli bölgeler ve seyir yasakları yazısında.
- Hava tahminine çıkmadan önce bakın, gece boyunca nasıl değişeceğini öğrenin (denizde hava tahmini).
- Seyir fenerlerinin yandığını deneyin, ekip ya da eşya önlerini kapatmasın.
- Doğru güçte yedek ampul, sigorta ve sağlam el fenerleri bulundurun. Sabit fenerler arızalanırsa yerine yakacağınız bir yedek olsun.
- Kimin yanınızda olduğunu, nereye gittiğinizi, çıkış ve dönüş saatinizi karada birine söyleyin.
- Sıcak giysi, yağmurluk, sıcak içecek ve atıştırmalık alın.
Hızınızı da geceye göre seçin. Güvenli hızı seçerken kurallar, gece kıyı ışıklarının ve kendi fenerlerinizin yansımasını da hesaba katmanızı ister. Kıyı ışıklarının önünde bir teknenin fenerini seçmek zordur.
Gözün karanlığa alışması
Göz karanlıkta en iyi görme düzeyine 10-15 dakikada ulaşır. Beyaz bir ışığa bakınca bu süre baştan başlar. Bu yüzden:
- Güverte ışıklarını yakmayın. El ve kafa fenerlerinde mümkünse kırmızı ışık kullanın.
- Plotter ve GPS ekranlarını gece moduna alın ya da kısın. Kâğıt harita okuyacaksanız kırmızı ışık kullanın.
- Kafa fenerini bir başkasının yüzüne çevirmeyin, onun da gözü baştan alışmak zorunda kalır.
Karanlıkta her şey, tanıdık bir koy bile, gündüzkünden farklı görünür. Konumunuzu sık sık doğrulayın.
Nöbet ve gözcülük
COLREG her teknenin gözle ve kulakla, elindeki bütün araçlarla sürekli gözcülük yapmasını ister. Gece kulağınız da gözcülük yapar: bir motor sesi size görmediğiniz bir tekneyi haber verebilir.
Gece seyri birkaç saati geçecekse nöbet düzeni kurun. Böylece dümende ve gözcülükte her zaman biri bulunur. Uzun seyirde nöbet düzeni seyir defterini, yemeği ve kontrolleri de kapsar. Ekip, bir şeyden emin olmadığında kaptanı uyandırabileceğini bilsin. Radar ve AIS'in sınırları, sisli havada seyir zor hava koşullarında güvenli seyir rehberinde.
Emniyet
Herkesin kendine uygun bir can yeleği olsun. Can yeleğinde tercihen ışık bulunsun ve sahibi onu nasıl yakacağını bilsin. Karanlıkta suya düşen birini görmek zordur. Kokpitten çıkmak gerekiyorsa emniyet halatıyla bağlanmayı ciddi olarak düşünün ve ekibe bağlanma noktalarını gösterin. Yardım çağırmak için telsiz kullanımı VHF telsiz kullanımı rehberinde, teknede bulunması gereken teçhizat zorunlu emniyet teçhizatı yazısında.
Gece seyrini ilk kez bir eğitmenle yapmak isterseniz bölgenizde uygulamalı eğitim veren kurumlar Hizmetler → Denizcilik Eğitimleri'nde. Seyir fenerleri ve elektrik tesisatı için bakım servisleri Hizmetler → Bakım ve Onarım'da.
Sık sorulanlar
Teknede gece hangi fenerler yakılır?
Seyirdeki motorlu tekne direk feneri, borda fenerleri (sancakta yeşil, iskelede kırmızı) ve pupa feneri yakar. Boyu 12 metreden küçükse direk ve pupa feneri yerine her yönden görünen bir beyaz fener yeter. Yelkenli borda ve pupa fenerlerini yakar.
Demirde fener yakmak zorunlu mu?
Evet, her yönden görünen beyaz bir fener. Boyu 7 metreden küçük tekne, dar bir kanalın, seyir yolunun ya da demir yerinin içinde ya da yakınında, teknelerin normalde geçtiği bir yerde değilse bu zorunluluğa girmez.
Gözün karanlığa alışması ne kadar sürer?
Yaklaşık 10-15 dakika. Beyaz ışığa bakınca baştan başlar. Bu yüzden teknede gece kırmızı ışık kullanılır.
Kırmızı ve yeşil feneri birlikte görürsem ne anlamalıyım?
Karşıdaki tekne tam size doğru geliyor. İkisini birden yalnız teknenin tam önünden görebilirsiniz.