GPS, pusula ve navigasyon cihazları: teknede yön ve konum
Harita plotterı ve GPS ne yapar, elektronik haritanın sınırları, manyetik pusulanın sapması, sınanması ve bakımı, telefonun yedek olarak kullanımı.

Teknede yön ve konum için birbirini tamamlayan araçlar kullanılır. GPS'li harita plotterı ya da GPS'li bir telefon konumunuzu haritanın üstünde gösterir. Manyetik pusula elektrik olmadan yönü verir. Kâğıt harita ve gözle yapılan seyir de elektroniğin söylediğini sınamaya yarar. İngiltere'nin ulusal yatçılık kuruluşu RYA'nın tavsiyesi açık: elektronik sisteminiz ne kadar iyi olursa olsun, konumunuzu bulmanın ve doğrulamanın en az bir başka yolu olmalı.
Son kontrol: 12 Kasım 2026, Tekne ve Marin ekibi. Kaynak: Resmî Gazete, 3 Temmuz 2026, sayı 33299 (EK-2).
Yönetmelik ne istiyor?
17 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren özel tekne yönetmeliğinin EK-2'si her özel teknede GPS konumu bildiren bir elektronik cihaz istiyor. GPS uygulaması kurulu bir akıllı telefon da bu şartı karşılıyor. Tam boyu 10 metreyi aşan ve liman sefer bölgesinin dışına çıkan teknede ayrıca manyetik pusula, seyir haritaları ve harita gereçleri ya da bunların yerine elektronik seyir haritası yüklü bir cihaz bulunmalı. Listenin tamamı özel teknelerde zorunlu emniyet teçhizatı yazısında.
GPS ve harita plotterı
GPS alıcısı uydulardan gelen sinyalle konumunuzu (enlem ve boylam), yere göre hızınızı ve gidiş yönünüzü hesaplar. Harita plotterı bu bilgiyi elektronik haritanın üstüne koyar. Rota çizer, yol noktası kaydeder, geçtiğiniz izi saklar. Çok işlevli ekranlar (MFD) aynı ekranda balık bulucu, radar, AIS ve motor bilgisini de gösterebilir. Bu cihazların birbirine nasıl bağlandığı elektronik sistemler ve entegrasyon yazısında, sonar tarafı balık bulucu yazısında.
Elektronik haritanın sınırları
Plotter işinizi çok kolaylaştırır ama RYA iki konuda uyarıyor. Birincisi, üreticiler bilgiyi aynı biçimde göstermiyor: bir plotter öbüründen bambaşka çalışabilir. Kendi cihazınızı denizde ihtiyaç duymadan önce tanıyın. İkincisi, elektronik harita ancak dayandığı ölçüm kadar doğru. GPS konumunuzu çok hassas bilse de bir kayanın haritadaki yeri eski bir ölçümden kalma ve kaymış olabilir. Eğlence denizciliği için satılan elektronik haritaların çoğu bu veri kalitesini göstermiyor.
Dar bir geçişte ya da limana girerken şamandıraya, fenere ve karadaki işaretlere bakın. RYA'ya göre transit ve şamandıra gibi kılavuz seyir teknikleri, elektronik ne kadar gelişirse gelişsin gerekecek.
Harita ve yazılım
Harita kartının ve cihaz yazılımının güncellemelerini takip edin. Türkiye kıyılarının resmî seyir haritalarını, yat haritalarını ve elektronik seyir haritalarını Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı (ŞHOD) yayımlar. Seyir duyuruları da oradan çıkar. Rota çizmeyi ve harita okumayı rota planlama ve harita okuma yazısında anlattık.
Manyetik pusula
BoatUS'un deyişiyle manyetik pusula, teknede elektrik kesildiğinde size yönü ve eve dönüş yolunu gösterebilen tek seyir aracıdır. Pil, uydu ya da yazılım istemez. Ama doğru gösterdiğinden emin olmanız gerekir.
Varyasyon ve sapma
Pusulanın gösterdiği yön iki sebeple gerçek kuzeyden ayrılır. Varyasyon, dünyanın manyetik alanının coğrafi kuzeyle çakışmamasından gelir ve haritada yazar. Sapma (deviation) ise teknenize özgü: pusulanın yakınındaki metal, elektrik ve mıknatıslar iğneyi saptırır. İkisini de hesaba katmanız gerekir.
BoatUS, pusulanın çevresinde yaklaşık iki metrelik alanda sapmaya yol açabilecek şeyleri aramanızı öneriyor. En kötüsü büyük mıknatısı olan hoparlörler. Konserve kutuları, tüp, el telsizi, kablolar ve aletler de pusulayı saptırır. Bimini ya da sprayhood iskeleti açıkken ve kapalıyken farklı etki yapabilir, metal kollu bir dümen simidi döndükçe sapma değişebilir. Elektrikli cihazları açık ve kapalı, motoru da kapalı, rölantide ve farklı devirlerde deneyin.
Sapma tamamen yok edilemez. Her pusulanın, hangi yönde kaç derece eklenip çıkarılacağını gösteren bir sapma kartı olmalı. Pusula bir düzene göre (örneğin motor ve radar açık) ayarlanır, başka bir düzen için ikinci bir kart gerekir.
Pusulanızı sınayın
- Pusula kubbesindeki yön çizgisinin (lubber line) teknenin omurgasına paralel olduğuna bakın.
- Pusulayı kuzey, güney, doğu ve batıda, kerterizi bilinen uzak bir kara işaretine yönelerek kontrol edin. BoatUS'a göre okuma bir yönde birkaç dereceden fazla şaşıyorsa pusulayı bir ayarcıya düzelttirin.
- Duyarlılığını deneyin. BoatUS bunu karada yapmayı öneriyor: pusulayı manyetik etkilerden uzak, ahşap bir masaya, yön çizgisi kuzeyi gösterecek biçimde koyun. Küçük bir mıknatısı ya da tornavidayı yaklaştırıp kartı birkaç derece saptırın ve çekin, kart eski yönüne dönmeli. Aynısını güney, doğu ve batı için de yapın. Dönmediği yön varsa pusula servise gitmeli.
- Gece kullanacaksanız pusula ışığının yandığından emin olun.
Bakım
Seyirden sonra pusulayı tatlı suyla hafifçe durulayın. Cila ve aşındırıcı temizleyici kubbeyi çizer, tuzlu serpintiyi bezle ya da elle silmek de öyle. Kuruduktan sonra açık renkli bir örtüyle kapatın: örtü ısıyı ve güneşin kubbeyi çatlatmasını azaltır. Kubbenin içinde hava kabarcığı görürseniz sıvı eksilmiş demektir. Nem zamanla kartı bozar, üreticinin önerdiği sıvıyla tamamlatın ya da servise verin. Tekne uzun süre bekleyecekse pusulayı karaya alın.
Yeni pusula alırken kartın büyüklüğüne bakın. Büyük kart daha kararlı, okuması da kolay. Dümenin ve bütçenizin el verdiği en büyüğünü seçin. Kart yerine elektronik bir algılayıcıyla çalışıp yönü ekranda gösteren fluxgate pusulalar da var. Elektrik kesilince onlar da susar.
Telefon ve tablet
GPS'li bir telefon yönetmeliğin GPS şartını karşılar ve iyi bir yedektir. Sınırlarını bilerek kullanın: pili sınırlıdır, güneşte ekranı zor okunur, suya düşebilir ya da ıslanabilir. Kapsama alanının dışında haritanın açılması için çevrimdışı haritayı önceden indirin. Yedek gücü (taşınabilir şarj aleti ya da teknedeki USB çıkışı) ve su geçirmez bir kılıfı unutmayın. Hangi uygulamaların işe yaradığı denizciler için mobil uygulamalar yazısında.
Seyirden önce kısa kontrol
- Plotter açılıyor ve konum alıyor mu? Rotanız ve yol noktalarınız yüklü mü?
- Pusulanın ışığı yanıyor, kubbesinde kabarcık yok mu?
- Telefon şarjlı, çevrimdışı harita inmiş mi?
- Elektronik çökerse konumunuzu nasıl bulacağınızı biliyor musunuz? Yedek cihaz ya da kâğıt harita teknede mi?
Satılık plotter, GPS ve pusula ilanlarını Balık Bulucu ve Navigasyon ve Elektronik kategorilerinde bulabilirsiniz. Pusula ayarı ya da elektronik kurulumu için bölgenizdeki servisler Hizmetler → Bakım ve Onarım'da. Kullanmadığınız bir cihazı satmak isterseniz ilan verebilirsiniz.
Sık sorulanlar
Telefon teknede GPS cihazı yerine geçer mi?
Yönetmelik açısından evet: EK-2, GPS uygulaması kurulu akıllı telefonu GPS cihazı sayıyor. Yine de telefonun pili ve suya dayanıklılığı sınırlı. Seyirde onu yedek olarak düşünün.
Pusula sapması nedir?
Teknedeki metal, elektrikli cihaz ve mıknatısların pusulayı saptırmasıdır. Her teknede farklıdır ve tamamen giderilemez. Sapma, pusuladaki düzeltme mıknatıslarıyla azaltılır, kalanı sapma kartına yazılır.
Teknede kâğıt harita zorunlu mu?
Tam boyu 10 metreyi aşan ve liman sefer bölgesinin dışına çıkan teknede EK-2 seyir haritası ve harita gereçleri istiyor. Bunların yerine elektronik seyir haritası yüklü bir cihaz da kabul ediliyor. Daha küçük teknelerde zorunlu değil ama elektronik çökünce konumunuzu bulmanın bir yolu olmalı.