Balık bulucu nasıl seçilir? Frekans, CHIRP, tarama ve transdüser
Düşük ve yüksek frekans, CHIRP, aşağı ve yan tarama, transdüserin kıç aynasına, gövdeden geçerek ya da gövde içine takılması ve cihaz seçerken sorulacaklar.

Balık bulucu, teknenin altındaki transdüserin gönderdiği ses darbelerinin yankısını ekranda gösterir: derinliği, dibin yapısını, balığı ve su altındaki engelleri. Cihazlar üç şeyle birbirinden ayrılır: transdüserin kullandığı frekans ve tarama türü, transdüserin teknenize nasıl takılacağı ve ekranın harita gibi öbür işlevleri. Hangisinin size uyacağı nerede ve ne derinlikte balık tuttuğunuza, teknenizin gövdesine ve bütçenize bağlı.
İki parça: ekran ve transdüser
Balık bulucu iki parçadan oluşur. Transdüser suyun içinde durur, sesi gönderip yankıyı alır. Ekran (gösterge) bu yankıyı görüntüye çevirir. Hangi frekansı ve tarama türünü kullanabileceğinizi ikisinin birlikte desteklemesi belirler. Gelişmiş tarama türleri için çoğu zaman o türe uygun bir transdüser, bazı cihazlarda ayrıca bir sonar modülü gerekir. Bu yüzden ekranı seçerken hangi transdüserlerle çalıştığına da bakın.
Birçok cihaz balık bulucuyla GPS'li harita plotterını tek ekranda birleştirir. Plotter ve harita için ayrıntılar GPS, pusula ve navigasyon cihazları yazısında.
Frekans: derinlik mi, ayrıntı mı?
Klasik sonar tek frekansta çalışır. Birçok transdüser bir düşük ve bir yüksek frekans sunar. Garmin'in kılavuzu farkı şöyle anlatıyor:
- Düşük frekansın ışını geniş. Daha çok hedef görürsünüz, balıklar ekranda daha büyük yaylar olarak çıkar, derin suya daha iyi iner. Dalgalı denizde yüzey gürültüsü artabilir, dibin çizgisi kopabilir.
- Yüksek frekansın ışını dar. Teknenin hızlı gittiği ve denizin dalgalı olduğu durumda daha iyi çalışır, dibi ve ayrıntıyı daha net gösterir.
Bazı cihazlar iki frekansı yan yana gösterebilir: düşük frekansla derini, yüksek frekansla ayrıntıyı aynı anda görürsünüz. Hangi frekansların kullanılabildiği cihaza ve transdüsere göre değişir.
CHIRP nedir?
CHIRP sonar tek bir frekans yerine her darbede bir frekans aralığını tarar. Garmin'e göre bu, özellikle derin suda hedefleri birbirinden daha iyi ayırır: bir sürünün içindeki tek tek balıklar seçilebilir. CHIRP genelde tek frekanstan iyi sonuç verir. Yine de bazı hedefler sabit frekansta daha iyi görünebilir, iki ayarı da denemek işe yarar.
Aşağı ve yan tarama
Klasik transdüserin ışını koni biçimindedir. Tarama sonarları ise fotokopi makinesinin ışığına benzeyen ince bir ışınla çalışır, ekranda fotoğrafa benzeyen bir görüntü verir. Üreticiler bu teknolojilere farklı adlar veriyor. Garmin'de aşağı taramanın adı ClearVü, yan taramanınki SideVü.
- Aşağı tarama yüksek frekansla teknenin üstünden geçtiği yapıların ayrıntılı resmini çizer.
- Yan tarama teknenin iki yanında kalan alanı gösterir. Yapı ve balık aramak için bir keşif aracıdır: bir alanı geniş tarayıp ilginç bir yer bulunca oraya dönersiniz.
Her iki tarama türü için de cihazın bunu desteklemesi ve uygun transdüser gerekir. Klasik sonar ya da CHIRP ile birlikte kullanıldıklarında balığın yerini ve dibin yapısını birlikte görürsünüz.
Transdüser nereye takılır?
Transdüserin yeri, cihazın kendisi kadar görüntüyü belirler. Ses temiz suda iyi gider: hava kabarcığı ve türbülans görüntüyü bozar. Üç yaygın montaj biçimi var.
Kıç aynasına (transom) montaj
Transdüser bir ayakla kıç aynasının dış yüzüne vidalanır, su hattının altına delik açılmaz. Garmin'in montaj kılavuzunda sayılan kurallar:
- Transdüser su hattına paralel ve teknenin merkezine olabildiğince yakın olmalı.
- Omurga çıkıntılarının (strake), şaft ayaklarının, bağlantı parçalarının, su alış ve çıkış ağızlarının arkasına konmamalı: bunlar kabarcık ve türbülans yaratır.
- Tek motorlu teknede pervanenin yolunda olmamalı. Dıştan takma ve kıç tahrikli motorlarda pervaneden en az 38 cm uzakta olmalı. Çift motorda mümkünse iki motorun arasına konur.
- Denize indirirken, çekerken ya da römorkta taşırken çarpabileceği yerden kaçının.
Gövdeden geçen (thru-hull) montaj
Transdüser gövdeye açılan bir delikten geçip gövdenin altında durur. Bu, su hattının altına delik açmak demek: Garmin işi ehil bir deniz montajcısına bırakmanızı öneriyor. Çekirdekli (sandviç) fiber gövdede deliğin içinde açıkta kalan çekirdek epoksiyle kapatılır. Tekne suya inince delik çevresinde sızıntı olup olmadığına bakılır. Eğimli (V) gövdede transdüser, gövdenin eğimine göre kesilen bir taban bloğuyla (fairing block) ya da gövdede açılmış bir cebe takılır.
Gövde içi (in-hull) montaj
Transdüser teknenin içinde, sintinede gövdeye yapıştırılan bir haznede durur ve sesi gövdenin içinden gönderir. Delik açılmaz. Garmin'in gövde içi transdüseri yalnız en çok 16 mm kalınlığında masif fiber gövdede çalışır: çekirdekli, içinde hava boşluğu olan, ahşap ya da metal gövdede olmaz. Kalıcı olarak yapıştırmadan önce transdüseri su dolu ince bir torbaya koyup seçtiğiniz noktada deneyin, görüntü dışarıdakiyle karşılaştırılabilir olsun.
Tekne uzun süre suda kalıyorsa transdüserin ve ayağının üstü deniz canlılarıyla kaplanır. Garmin bunun için su bazlı zehirli boya öneriyor, aseton ve aseton içeren ürünler transdüserin gövdesine zarar verir.
Seçerken neye bakılır?
- Nerede ve ne derinlikte balık tutuyorsunuz? Derin suda düşük frekans ve CHIRP işe yarar. Ayrıntı ve yapı arıyorsanız yüksek frekansa ve tarama sonarlarına bakın.
- Gövdeniz neden yapılmış? Gövde içi montaj yalnız masif fiberde olur. Çekirdekli, ahşap ya da metal gövdede kıç aynası ya da gövdeden geçen montajı düşünün ve transdüserin kılavuzunda gövde türünüzün sayılıp sayılmadığına bakın.
- Tekneyi römorkla mı taşıyorsunuz? Kıç aynasındaki transdüser rampada ve römorkta çarpabilir, yerini buna göre seçin.
- Ekran güneşte okunuyor mu, dümenin yanında ne kadar yer var? Ekranı mümkünse gün ışığında görerek seçin.
- Harita ve GPS aynı ekranda mı olsun? Küçük teknede tek ekran yer kazandırır.
- Başka cihazlarla konuşacak mı? Rüzgâr ölçer, otopilot ya da motor verisiyle aynı ağa bağlamak istiyorsanız cihazın hangi ağ standardını desteklediğine bakın. Ayrıntılar elektronik sistemler ve entegrasyon yazısında.
- Yazılımı güncelleniyor mu? Garmin yeni transdüser taktığınızda plotterın yazılımını güncellemenizi istiyor.
Garmin'in kılavuzu bir şeyi de hatırlatıyor: sonar suyun altını görmenizi kolaylaştırır ama çevrenizi gözle izleme sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Satılık balık bulucu ve navigasyon cihazlarını Balık Bulucu ve Navigasyon ilanlarında, balığa uygun tekneleri satılık balıkçı tekneleri ve tekne ve sandal ilanlarında bulabilirsiniz. Transdüser montajı ya da elektronik kurulumu için bölgenizdeki servisler Hizmetler → Bakım ve Onarım'da. Kullanmadığınız bir balık bulucuyu satmak isterseniz ilan verebilirsiniz.
Sık sorulanlar
CHIRP balık bulucu ne demek?
Her ses darbesinde tek bir frekans yerine bir frekans aralığını tarayan sonar. Hedefleri birbirinden daha iyi ayırır, sürüdeki tek tek balıkları seçmeyi kolaylaştırır. Cihazın ve transdüserin CHIRP'i desteklemesi gerekir.
Balık bulucu kaç metreye kadar görür?
Frekansa, transdüserin gücüne, suyun ve dibin durumuna göre değişir. Düşük frekans derine daha iyi iner. Transdüserin teknik özelliklerinde üreticinin verdiği azami derinliğe bakın.
Transdüseri kendim takabilir miyim?
Kıç aynası montajını üreticinin kılavuzu adım adım anlatıyor. Gövdenin su altında kalan kısmına delik açılan montajda Garmin ehil bir montajcı öneriyor, çekirdekli gövdede iş daha da dikkat ister.
Yan tarama mı, aşağı tarama mı?
Aşağı tarama teknenin altından geçtiğiniz yapıyı ayrıntılı gösterir. Yan tarama iki yanda geniş bir alanı tarar, yapı ve balık aramak için kullanılır. İkisini birlikte sunan cihazlar da var.