Zor hava koşullarında güvenli seyir: hazırlık, fırtına ve sis
Hava bozacaksa ne yapılır: tahmin nereden izlenir, hava bozarken ekip ve tekne nasıl hazırlanır, siste nasıl seyredilir, ne zaman yardım istenir.

Zor havada güvenli seyrin ilk kuralı ona yakalanmamaktır: çıkmadan önce ve seyir boyunca deniz hava tahminini izleyin, rotanızda sığınabileceğiniz koyları ve limanları önceden belirleyin. Hava yine de bozarsa kararı erken verin: herkes can yeleğini giysin, yelkenliyseniz yelkeni erken küçültün, motorluysanız yavaşlayın, kapakları kapatıp gevşek eşyayı bağlayın ve en yakın korunaklı yere yönelin. Sisli havada hızı düşürüp gözle ve kulakla gözcülük yapın, ses işaretlerini kullanın.
Çıkmadan önce: tahmin ve plan
Türkiye denizleri için resmî tahmini Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM) veriyor. MGM'nin Piri Reis Denizcilik Sayfaları'nda üç günlük ve 24 saatlik deniz tahmini, rüzgâr yönü ve hızı ile dalga yüksekliği haritaları ve marinalar için tahminler var. Aynı bilgiler MGM'nin Piri Reis adlı mobil uygulamasında da bulunuyor. Kuvvetli rüzgâr ve fırtına için MGM'nin meteorolojik uyarılarına bakın.
Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü'nün NAVTEX yayınları denizcilere meteoroloji tahminlerini ve fırtına ihbarlarını da duyurur. NAVTEX Türkçe 490 kHz'den, uluslararası dilde 518 kHz'den yayınlanır. Teknenizde NAVTEX alıcısı yoksa yayınların güncel listesi Kıyı Emniyeti'nin sitesinde.
Tahmini nasıl okuyacağınız ve rüzgârın denize etkisi denizde hava tahmini rehberinde, bulutlardan ve denizden havayı okumak doğayı gözlemleyerek hava tahmini yazısında. Plan yaparken:
- Rotanız boyunca rüzgâra göre korunaklı kalacak koyları ve limanları haritada işaretleyin.
- Nereye gittiğinizi ve ne zaman döneceğinizi karada birine bildirin.
- Yakıtı, aküleri ve telsizin şarjını kontrol edin. Sintine pompalarının çalıştığını deneyin. Pompası sorunlu bir tekneyle açığa çıkmayın.
- Tahmin sınırdaysa ve tekne ya da ekip zorlanacaksa çıkmayın.
Hava bozmaya başlarken
Rüzgâr ve deniz tahminin üstüne çıkmaya başladığında kararı erken verin: dönün ya da en yakın korunaklı yere gidin. İngiltere Kraliyet Yat Birliği'nin (RYA) denize adam düşmesini önleme önerileri zor havada özellikle işe yarıyor:
- Yelkenlide yelkeni erken küçültün (camadan vurun), motorlu teknede yavaşlayın.
- Ekibe kısa bir brifing verin. Güvertede hareket edecek kişiye tutunacağı yerleri, rüzgârüstü (yüksek) taraftan yürümesini ve bir elin tekneye ayrıldığını hatırlatın.
- Tecrübesi az ya da hareketi kısıtlı kişileri kokpitte ya da kamarada tutun.
- Emniyet halatı kullanılacaksa doğru uzunlukta olsun ve bunun için yapılmış sağlam bir noktaya ya da güverte boyunca gerilmiş emniyet hattına bağlansın.
- Pruvaya, demire ya da direğe çıkılacak işleri önceden planlayın, kime ne yapacağını söyleyin.
Herkes can yeleğini giysin. RYA, can yeleği seçerken açık denize çıkmayı, görüşün azalacağı ya da gece seyrini ve hava koşullarını hesaba katmayı öneriyor. Doğru yelek ve doğru giyme can yeleği rehberinde.
Tekneyi hazırlayın
- Kaporta, lumbuz ve ambar kapaklarını kapatın. Kokpitteki tahliye deliklerinin açık olduğuna bakın.
- Güvertedeki ve kamaradaki gevşek eşyayı bağlayın ya da dolaplara kaldırın. Savrulan eşya yaralayabilir.
- Sintineyi boşaltın, pompanın çalıştığını bir kez daha deneyin. Kovayı ve el pompasını elinizin altında tutun.
- Seyir fenerlerini yakın, el fenerlerini ve el telsizini hazırlayın.
- Konumunuzu sık sık kaydedin ki gerekirse yardım çağırırken söyleyebilesiniz.
Dalgalı denizde
Dalgalar büyüdükçe hız tekneyi zorlar. Motorlu teknede devri düşürün, teknenin dalgaya nasıl girip çıktığını izleyin, gaz kolunu dalgaya göre kullanın. Teknenin dümene geç cevap vermesi, ağırlaşması ya da her zamankinden farklı davranması su aldığının işareti olabilir. Bu durumda sintineye bakın: su alırken yapılacaklar acil durum prosedürleri rehberinde.
Yelkenlide yelkeni küçültmek için rüzgârın artmasını beklemeyin, RYA'nın önerisi erken küçültmek. Rotanızı kıyıdan ve sığlıklardan yeterince açık tutun. Kıyıya doğru esen kuvvetli rüzgârda kıyıya yakın olmak, motor ya da yelken arızasında manevra alanınızı daraltır.
Sis ve kısıtlı görüş
Sis, yoğun yağmur ya da gece görüş düştüğünde uluslararası COLREG kuralları (Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü) bütün teknelerden aynı şeyleri istiyor. İngiltere Denizcilik ve Sahil Güvenlik Ajansı'nın (MCA) kısıtlı görüş rehberi bunları şöyle özetliyor:
- Koşullara uygun güvenli hızda seyredin (kural 6 ve 19).
- Gözle ve kulakla, elinizdeki bütün araçlarla sürekli gözcülük yapın (kural 5).
- Kısıtlı görüşte ya da yakınında, kural 35'te tarif edilen ses işaretlerini verin. Sis düdüğünü bunun için bulundurun.
Küçük gezi tekneleri büyük gemilerin radarında zayıf görünür, bu gemiler sizi zamanında fark etmeyebilir. Radar reflektörü varsa olabildiğince yükseğe takılmalı. Teknenizde AIS varsa çoğunlukla gücü daha düşük ve daha seyrek yayın yapan Klas B tipidir, karşı geminin sizi yalnız AIS'le göreceğine güvenmeyin. Gemi trafiğinin yoğun olduğu yerlerden uzak durun. Gece seyri için ayrıntılar gece seyri rehberinde.
Durum kötüleşirse
Tekne ya da bir kişi tehlikeye girmeye başladıysa yardım istemekte geç kalmayın. Hayati tehlike yoksa ama yardım gerekiyorsa (motor arızası, ciddi hasar) VHF'nin 16. kanalından pan pan, ağır ve yakın tehlikede Mayday çağrısı yapılır. Telefonla 112'yi de arayabilirsiniz. Yalnız telefon denizde çekmeyebilir. Çağrıların sırası VHF telsiz kullanımı rehberinde.
Zor havada tekne kullanmayı uygulamalı öğrenmek isterseniz bölgenizde ADB ve uygulamalı eğitim veren kurumlar Hizmetler → Denizcilik Eğitimleri'nde. Sezon öncesi sintine pompası, akü ve fener bakımı için bakım ve onarım servislerine bakabilirsiniz.
Sık sorulanlar
Denizde hava durumuna nereden bakılır?
Resmî deniz tahmini MGM'nin Piri Reis Denizcilik Sayfaları'nda ve Piri Reis uygulamasında. Fırtına ihbarları ve seyir uyarıları Kıyı Emniyeti'nin NAVTEX yayınlarında da duyuruluyor.
Zor havada can yeleği giymek zorunlu mu?
Özel teknede yönetmelik kişi sayısı kadar can yeleği bulundurmayı istiyor, giymeyi zorunlu tutmuyor. RYA, gerek olmadığından emin olmadığınız her durumda giymeyi öneriyor.
Sisli havada nasıl seyredilir?
Güvenli hıza inin, gözle ve kulakla gözcülük yapın, ses işaretlerini verin ve seyir fenerlerini yakın. Büyük gemilerin sizi geç görebileceğini hesaba katıp trafikten uzak durun.
Denizdeyken hava aniden bozarsa ne yapmalıyım?
Herkese can yeleği giydirin, yelkeni küçültün ya da yavaşlayın, kapakları kapatıp gevşek eşyayı bağlayın ve en yakın korunaklı koya ya da limana yönelin. Durum kötüleşirse VHF'den yardım isteyin.