Sorunuz mu var? 0850 840 18 59Paketler ve fiyatlarMağazanızı açın

Yelkenli Odaklı Rehber24 Temmuz 20256 dakikalık okuma

Yelkenli tekne rehberi: arma tipleri, rüzgârla seyir ve bakım

Arma tiplerinden rüzgâra göre yelken ayarına, yol hakkından direk ve yelken bakımına yelkenli sahibinin bilmesi gerekenler. Uzun seyre hazırlık ayrı yazıda.

Yelkenli rüzgârla yol alan teknedir. Motoru varsa çoğunlukla limana girip çıkarken ve rüzgârsız havada çalışır. Yelkenliyi rahat kullanmak için armasını tanımanız, yelkenleri rüzgârın geldiği yöne göre ayarlamayı bilmeniz ve direği, telleri, yelkenleri düzenli kontrol etmeniz gerekir. Birkaç günlük, gece de süren bir seyre hazırlanıyorsanız onu ayrıca yelkenliyle uzun mesafe seyre hazırlık yazısında anlattık.

Son kontrol: 13 Kasım 2026, Tekne ve Marin ekibi. Kaynak: Resmî Gazete, 17 Ocak 2026, sayı 33140 (Özel Teknelerin Donatımı ve Özel Tekneleri Kullanacak Kişilerin Yeterlikleri Hakkında Yönetmelik, md. 5), 3 Temmuz 2026 değişikliğiyle birlikte.

Arma tipleri

Arma, teknenin yürümesini sağlayan direk, halat ve yelken takımının adı. Yelkenliler en çok armalarına göre ayrılır.

Sloop tek direkli, bir ana yelkeni ve önde bir baş yelkeni olan armadır. Yeni yelkenlilerin çoğu bu armada: kullanması kolay, maliyeti de düşük. Cutter da tek direklidir ama önde iki baş yelkeni taşır.

Ketch ve yawl iki direklidir. İkisinde de arkada daha küçük bir direk var. Farkı bu direğin yeri yapar: ketch'te dümenin önünde, yawl'da dümenin gerisinde durur ve yawl'ınki çok daha küçüktür. Ketch'te yelken alanı küçük parçalara bölündüğü için kuvvetli rüzgârda yelkenleri idare etmek kolaylaşır. Buna karşılık iki direk daha çok donanım ve bakım demek.

Tekneler gövde sayısına göre de ayrılır: iki gövdeli teknelere katamaran denir. Öbür tekne türlerini tekne türleri yazısında tanıttık.

Rüzgâra göre seyir ve yelken ayarı

Yelkenli tam rüzgârın geldiği yöne gidemez. Teknenin başını rüzgâra çevirdiğinizde yelkenler çırpmaya başlar ve tekne durur. İngiltere'nin yelken birliği RYA'ya göre rüzgâra en çok 40 derece kadar yaklaşabilirsiniz. Rüzgârın geldiği yere varmak için zikzak çizersiniz: bir süre rüzgârın bir yanından, sonra teknenin başını rüzgârdan geçirip öbür yanından gidersiniz. Her dönüşte tekne yaklaşık 90 derece döner.

Ayarın kuralı basit: rüzgâra yaklaştıkça yelkenleri iskotalarla içeri çekersiniz, rüzgârdan uzaklaştıkça bırakırsınız. Rüzgâra en yakın giderken yelkenler sıkıca içeride durur. Rüzgârı tam yandan alırken yelkenler yarıya kadar açıktır. RYA bu yönü hem en hızlı hem en kolay seyir olarak anar. Rüzgâr kıça geçtikçe yelkenleri daha çok açarsınız.

Rüzgârı tam arkadan almak sanıldığı kadar rahat değil: tekne dengesizleşir, dümen tutmak zorlaşır. Rüzgâr biraz yandan geldiğinde dümen kolaylaşır. Rüzgâr tam arkadan gelirken yelkenler iki yana açılabilir ya da balon (spinnaker) çekilir.

Rüzgâr kuvvetlenirken yelken alanını erken küçültün (camadan vurun). Ne zaman ve nasıl küçültüleceğini zor hava koşullarında seyir rehberinde, rüzgârüstü, rüzgâraltı, iskota gibi terimleri temel seyir terimleri yazısında bulabilirsiniz.

Yelkenli kime yol verir?

Uluslararası COLREG kurallarına (Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü) göre bir teknenin yelkenli sayılması için yelkenle gitmesi ve motorunun çalışmaması gerekir. Motoru çalışan yelkenli, yelkeni açık olsa da motorlu tekne sayılır. Gündüz hem yelken hem motorla gidiyorsanız teknenin başında, tepesi aşağı bakan bir koni gösterirsiniz. Gece hangi fenerleri yakacağınızı gece seyri yazısında anlattık.

Motorlu tekne yelkenliye yol verir. Bunun istisnaları var:

  • Başka bir tekneye arkadan yetişen tekne, yelkenli de olsa, yol verir.
  • Yelkenli, dar kanalda yalnız kanalın içinde güvenle seyredebilen gemiyi engellememeli.

Yelkenli de kumanda altında olmayan, manevra yeteneği kısıtlı ve balık avlayan tekneye yol verir.

İki yelkenli karşılaştığında rüzgârı farklı yanlardan alıyorlarsa rüzgârı iskele (sol) tarafından alan yol verir. Rüzgârı aynı yandan alıyorlarsa rüzgârüstündeki tekne, rüzgâraltındakine yol verir. Rüzgârüstü yan, ana yelkenin durduğu yanın karşısı sayılır.

Direği ve telleri kontrol edin

Seri üretim yelkenlilerin çoğunda direği tutan teller ve bağlantı parçaları paslanmaz çeliktir. BoatUS'ta yazan bir deniz sörveyörü bu çeliğin tuzlu suda er geç korozyona uğradığını hatırlatıyor: küçük bir çatlak ya da oyuk parçayı zayıflatır ve tek bir parçanın kopması direği düşürebilir. Onun kontrol sırası kısaca şöyle:

  1. Güverteden direğe bakın. Direk dik olmalı, yana ya da öne eğilmemeli. Telleri tek tek elle çekin, hepsi aşağı yukarı aynı gerginlikte olmalı.
  2. Göz hizasından güverteye kadar telleri, uç bağlantılarını, gergileri (turnbuckle) ve pimleri inceleyin. Kopuk tel, çatlak ve pas arayın. Hafif lekeden fazla pas, metali içten zayıflatan bir korozyonun işareti olabilir. Gergilerin emniyet pimi takılı olsun. Şüpheli yerlerin yakından fotoğrafını çekin.
  3. Telleri gövdeye bağlayan metal plakalara (chainplate) güvertenin üstünden ve içeriden bakın. Plakanın güverteden geçtiği yerdeki dolgu çatlamamalı. Korozyon en çok havasız kalan, görünmeyen kısımda ilerler. Bu plakaları boyamayın, boya korozyonu gizler. Sörveyör, emin olmak isteyenlere plakaları 20 yıl kullanımdan sonra, korozyon görülürse daha önce değiştirmeyi öneriyor.
  4. Alüminyum direğin dibinde beyaz toz ve altında oyuk görürseniz korozyondur, bir arma servisine baktırın.
  5. Makaralar serbest dönmeli, halat kilitleri halatı kaydırmadan tutmalı. Halatların aşınmasına bakın.

Direğe çıkacaksanız hiçbir zaman yalnız çıkmayın: biri emniyet halatınızı tutsun. Direkte de aşağıdan yukarı doğru kontrol edin. Çatlak bir parça görürseniz orada durun. Kendinizi rahat hissetmiyorsanız direğin üstünü bir uzmana bırakın. Fotoğrafları sonra büyük ekranda inceleyin, kaygı veren yeri bir arma servisine gösterin. Ayrıntılı kontrolden sonra her sezon başında bir saat kadar ayırıp not ettiğiniz yerlere yeniden bakın.

Yelkenlerin bakımı

Yelken üreticisi North Sails, güneşin morötesi ışınlarını yelkenin en büyük düşmanlarından sayıyor. Sarmalı baş yelkeninin arka kenarı ve alt kenarı morötesine dayanıklı bir kumaşla kaplı olmalı. Ana yelken yerinde sarılı duruyorsa kullanılmadığı sürece üstü örtülü kalsın.

Yelkenleri tatlı suyla durulayın ve iyice kuruttuktan sonra kaldırın. Islak kalan yelken küflenir, renkli balonlarda boya akar. Donanımı da tatlı suyla durulamak korozyonu azaltır. Kuru yelkenleri havalanan bir yerde saklayın. Üretici yelkenlere sezonda en az bir kez bir yelken atölyesinde baktırmayı öneriyor: küçük sorunlar büyümeden giderilir.

Motor, elektrik ve ADB

Yelkenlinin motoru az çalışsa da bakımsız kalmamalı: limana girerken ya da hava bozarken ona güvenirsiniz. Bakım adımlarını motor bakımı rehberinde, güneş paneliyle akü şarjını teknelerde güneş enerjisi yazısında anlattık.

Yönetmelik, makine gücü 10 beygirden düşük özel tekneleri ve Optimist, Laser, 420, 470 gibi yelken sporu ve yarış teknelerini kullananlardan amatör denizci belgesi (ADB) istemiyor. Motoru 10 beygir ve üstünde olan yelkenli gezi teknesi bu istisnaya girmez. ADB'yi yönetmeliğin saydığı eğitim ve sınavla alırsınız, adımları ADB rehberinde anlattık. Bölgenizde yelken ve ADB eğitimi verenleri Hizmetler'deki denizcilik eğitimleri bölümünde bulabilirsiniz.

Yelkenli alırken

İkinci el yelkenlide gövde ve motor kadar arma ve yelkenlere de bakın. Yukarıdaki kontrolü alırken de yapın, emin olamadığınız yeri ekspertiz ve sörvey yapan bir firmaya gösterin. Genel kontrol listesini ikinci el tekne alırken yazısında bulabilirsiniz.

Sitede yelkenli ilanı az. Satılık yelkenlilerle birlikte gezi teknelerine de bakın, yelken ve arma parçaları için yelken ve donanım ilanları var. Yelkenlinizi satıyorsanız arma tipini, yelkenlerin yaşını ve son arma kontrolünün tarihini yazarak ilan verebilirsiniz.

Sık sorulanlar

Yelkenli rüzgâra karşı gidebilir mi?

Tam karşıya gidemez. RYA'ya göre rüzgâra en çok 40 derece kadar yaklaşılır. Rüzgârın geldiği yere zikzak çizerek, teknenin başını rüzgârdan geçirip yön değiştirerek varılır.

Sloop ile ketch arasındaki fark ne?

Sloop tek direkli, bir ana yelken ve bir baş yelkeni taşır. Ketch iki direklidir, arkadaki küçük direk dümenin önünde durur. Ketch'te yelken alanı bölündüğü için kuvvetli rüzgârda idaresi kolaylaşır ama bakımı daha çoktur.

Yelkenli için ADB gerekir mi?

Makine gücü 10 beygir ve üstündeki yelkenli gezi teknesi için evet. Makine gücü 10 beygirden düşük tekneler ile Optimist, Laser gibi yelken sporu ve yarış teknelerini kullananlardan ADB istenmiyor.

Arma ne sıklıkla kontrol edilmeli?

Bir kez baştan sona ayrıntılı bakın, sonra her sezon başında yeniden kontrol edin. Bir önceki kontrolde not ettiğiniz yerlere özellikle dikkat edin, çatlak ya da oyuk gördüğünüz parçayı bir arma servisine gösterin.