İkinci el tekne alırken nelere dikkat edilmeli? Adım adım kontrol
İlandan devire kadar ikinci el tekne alırken bakılacaklar: gövde, motor, elektrik, ruhsatname ve haciz kaydı, ekspertiz, deneme seyri ve pazarlık.

İkinci el tekne alırken dört şeye bakılır: teknenin gövdesi ve motoru gerçekten anlatıldığı gibi mi, belgeleri satıcının adına ve temiz mi, deneme seyrinde bütün sistemler çalışıyor mu, fiyat bu durumu karşılıyor mu. Gövdeyi ve sistemleri sizin seçtiğiniz bir eksper, motoru bir motor ustası incelesin. Borç, rehin ve haciz bilgisini yalnız resmî kayıttan öğrenin. Pazarlığı da ekspertiz raporunu elinize aldıktan sonra yapın.
Önce ne aradığınızı belirleyin
Tekneyi nasıl kullanacağınız aramanızı daraltır: günübirlik koy gezisi, balık, aileyle birkaç gecelik seyir ya da yelken. Teknenin boyu hangi belgeyi alacağınızı da belirler. Amatör denizci belgesinin ADB 10 sınıfı tam boyu 10 metreye kadar olan, ADB 24 sınıfı 24 metreye kadar olan özel teknelerde geçerli. Makine gücü 10 beygirin altındaki tekneler ve yalnız kürekle giden tekneler için ADB istenmiyor. Ayrıntılar ADB rehberinde.
Satın alma fiyatının yanına yıllık giderleri de yazın: bağlama yeri, bakım ve boya, kışlama, sigorta, yakıt ve ruhsatname harcı. Teknenin boyu büyüdükçe bu kalemlerin çoğu da büyür. Yurt dışından getirilecek ya da Türkiye'de ilk kez kaydedilecek bir tekneye bakıyorsanız ÖTV yazısına da göz atın.
İlanı okurken
İyi bir ilanda teknenin tam boyu, yapım yılı, gövde malzemesi, motorun markası, gücü ve çalışma saati, bulunduğu yer ve farklı açılardan çekilmiş fotoğraflar olur. Karinanın (su altında kalan kısım) ve motorun fotoğrafı yoksa isteyin. Satıcıya şunları sorun:
- Tekne kaç yıldır onda, son bakımı ne zaman ve kim yaptı, faturaları duruyor mu?
- Motor değişti mi, büyük bir onarım ya da kaza geçirdi mi?
- Ruhsatname kimin adına, süresi ne zaman doluyor?
- Tekne şu an suda mı, karada mı? Ekspertiz ve deneme seyri için karaya alınabilir mi?
Aynı boyda ve yaşta teknelerin ilanlarını karşılaştırmak fiyat için iyi bir başlangıç. Sitede satılık tekne ilanlarını türe göre süzebilirsiniz: sürat tekneleri, gezi tekneleri, motor yatlar.
Gövde ve güverte
Gövdeyi en iyi tekne karadayken görürsünüz. Fiber (CTP) gövdede karinada kabarcık arayın: su zamanla jelkottan geçer ve laminatta ozmoz denen kabarcıklanmaya yol açar. Erken evrede çoğu zaman yüzeyseldir, ilerlemişse onarım ister. Eksper bunu nem ölçerle değerlendirir. Jelkottaki çatlaklara, darbe izlerine ve onarılmış yerlere bakın.
Güvertede yürürken yumuşayan ya da esneyen yer olup olmadığını hissedin. Eskiyen vida ve cıvataların çevresinden giren su güverte altındaki yapıyı zamanla çürütür. Dışarıdan sağlam görünen fiber bir tekne de içeriden bozulmuş olabilir. Ahşap teknede çürük tahtaya, gevşemiş kalafata, posta ve omurgadaki çatlaklara, karinadaki kurt izine bakılır. İki malzemenin farkları fiber ve ahşap tekne karşılaştırmasında.
Motor ve şanzıman
Motorun bakım kayıtlarını ve çalışma saatini isteyin, saat göstergesini teknede kendiniz görün. Çoğu eksper motoru ayrıntılı incelemiyor. Bu yüzden motoru ayrıca bağımsız bir motor ustasına baktırın. Ustayı da siz seçin.
Dıştan takma ve kıç tahrikli (Z-drive) motorlarda dişli yağının rengi bir ipucu verir: süt rengindeyse dişli kutusuna su girmiştir. Bu çoğu zaman bir keçenin ya da contanın bozulduğunu gösterir ve servis ister. Motor deneme seyrinde de izlenir: ilk çalışma, rölantide ve tam devirde göstergeler, duman, titreşim, aşırı ısınma. Bölgenizde motor bakım servisleri Hizmetler → Motor ve Mekanik Sistemler'de.
Elektrik ve donanım
Panoyu, aküleri, kablo bağlantılarını, sintine pompasını, seyir fenerlerini ve elektronik cihazların hepsini deneme seyrinde çalıştırıp deneyin. Oksitlenmiş bağlantılar ve elle eklenmiş, dağınık kablolar sonradan arıza ve masraf çıkarır.
Teknede bırakılacak donanımı (can yelekleri, can simidi, yangın tüpleri, römork, branda) satışa dahil olanlar listesine yazın. Özel teknelerde bulundurulması zorunlu emniyet teçhizatının tam listesi zorunlu emniyet teçhizatı yazısında. Eksik varsa fiyatta hesaba katın.
Belgeler, borç ve haciz
Boyu 2,5 metre ve üzerindeki özel tekne liman başkanlığındaki bağlama kütüğüne kayıtlıdır ve bağlama kütüğü ruhsatnamesi taşır. Ruhsatnamede teknenin adı, kütük numarası, inşa yılı, gövde malzemesi, tam boyu, makinesinin markası, gücü ve seri numarası ile sahiplerin adları ve payları yazar. Bu bilgileri teknenin kendisiyle karşılaştırın: motorun seri numarası ruhsatnamedekiyle aynı olmalı, ruhsatnamedeki malik de size satan kişi.
Teknenin rehni, ihtiyati tedbiri ve haczi bağlama kütüğüne yazılır. Kayıtlar alenidir, ilgisini gösteren kişi inceleyebilir. Bu bilgiyi resmî kayıttan öğrenin. Satıcının sözü ya da bir ekran görüntüsü yetmez. Satıcıdan güncel bağlama kaydı örneğini isteyin ya da teknenin kayıtlı olduğu liman başkanlığına sorun. Devir noterde yapılacaksa satıcı, satış günüyle aynı tarihli bağlama kaydı örneğini notere getirmek zorunda.
Tekne devri ya noterde ya da liman başkanlığında yapılır, başka yolla yapılan devir geçersizdir. Ayrıntılar, kayıt ve ruhsatname harçları tekne belgeleri ve ruhsat yazısında. CE işaretli teknede uygunluk beyanını da isteyin: teknede kaç kişi taşınabileceği bu beyandaki kapasiteye göre belirleniyor.
Ekspertiz
Ekspertiz (survey) satışı bozabilir de tamamlayabilir de. Eksperi siz seçin ve ücretini siz ödeyin. Satıcının önerdiği eksperle ya da satıcının elindeki eski bir raporla yetinmeyin: eksper sizin çıkarınızı gözetmeli. Rapor yalnız inceleme gününün fotoğrafıdır, eski raporlar bugünkü durumu göstermez.
Tekne hem karada hem suda incelenmeli. Mümkünse incelemede siz de bulunun. Ama eksperin işini yavaşlatmayın. Raporun sınırını da bilin: rapor bir uzmanın görüşüdür, gizli kusurlara karşı garanti değildir. Bölgenizde ekspertiz yapan firmalar Hizmetler → Eksper ve Survey'de.
Deneme seyri
Deneme seyrinin amacı, karada ya da iskelede görülemeyen motoru, dümeni ve sistemleri çalışırken görmek. Tekneye kalabalık binmeyin. Eksperden deneme seyrine katılmasını isteyebilirsiniz. Mümkünse tekneyi farklı devirlerde ve biraz dalgalı havada da deneyin. Bütün göstergelerin ve elektrikli cihazların çalıştığına bakın. Dönüşte sintineye bakın: seyirden sonra su birikmiş mi?
Pazarlık ve sözleşme
ABD'deki tekne sahipleri birliği BoatUS'a göre ikinci el teknelerin çoğu "olduğu gibi" satılıyor ve satıştan sonra çıkan bir sorun için satıcıya dönme imkânı az. Bu yüzden kapora vermeden önce yazılı bir anlaşma yapmanız iyi olur. BoatUS, anlaşmaya satışın ekspertiz ve deneme seyrinin sonucuna bağlı olduğunun, sonuç olumsuz çıkarsa kaporanın geri verileceğinin ve teslim gününün yazılmasını öneriyor. Bu şartları ve anlaşmanın biçimini noterde ya da bir avukatla netleştirin.
Ekspertiz raporundaki eksikler pazarlıkta elinizdeki en sağlam dayanak: ya fiyat iner ya da satıcı onarımı teslimden önce yaptırır. Hangisinde anlaşırsanız yeni fiyatı ve yapılacak onarımların listesini yazılı hâle getirin. Kısa bir kontrol listesi isterseniz satılık tekne almadan önce 10 nokta yazısına bakın. Sigortayı da devir gününden önce ayarlayın: tekne sigortası yazısı.
Aradığınız tekneyi bulmak için satılık tekne ilanlarına il ve türe göre bakabilirsiniz. Teknenizi satıyorsanız ruhsatname bilgilerini, motor saatini ve son bakım tarihini yazdığınız bir ilanla alıcının sorularını baştan cevaplamış olursunuz.
Sık sorulanlar
İkinci el tekne alırken ekspertiz şart mı?
Yasal zorunluluk yok. Yine de gizli kusuru satıştan önce görmenin en iyi yolu ekspertiz. Eksperi siz seçin. Motoru ayrıca bir motor ustasına baktırın, çünkü çoğu eksper motoru ayrıntılı incelemiyor.
Teknenin borcu ya da haczi olup olmadığını nasıl öğrenirim?
Rehin, ihtiyati tedbir ve haciz bağlama kütüğüne yazılır. Satıcıdan güncel bağlama kaydı örneğini isteyin ya da teknenin kayıtlı olduğu liman başkanlığına sorun. Satıcının sözlü beyanı yeterli değil.
Tekne satışı nerede yapılır?
Noterde ya da liman başkanlığında. Bu ikisinin dışında yapılan devir geçersiz sayılır. Devirden sonra yeni sahip adına yeni ruhsatname düzenlenir.
Aldığım tekneyi kullanmak için hangi belge gerekir?
Tam boyu 10 metreye kadar olan teknede ADB 10, 24 metreye kadar olan teknede ADB 24. Makine gücü 10 beygirin altındaki ve yalnız kürekli tekneler için ADB istenmiyor.