Teknede elektrik kontrolleri: akü, şarj, sigorta ve kara bağlantısı
Akü bakımı ve şarjı, sigortalar ve kablolar, galvanik aşınma, marina elektriği ve kaçak akım. Hangi işi kendiniz yaparsınız, hangisi teknisyene kalır.

Teknede elektrik kontrolü, aküleri, şarj sistemini, sigortaları, kablo bağlantılarını ve kara bağlantısını düzenli olarak gözden geçirmektir. Akü kutup başını temizlemek, şarjı izlemek, fenerleri ve pompaları denemek gibi işleri kendiniz yapabilirsiniz. Kara elektriği tesisatı, yeni devreler ve koruma cihazlarının montajı ise eğitimli bir teknisyenin işidir: tekne tesisatı ev tesisatından farklıdır ve hatalı tesisat suya elektrik kaçırabilir.
Aküler
Boşta bekleyen aküyü tam şarjlı tutun. Kısmen boş bekleyen akünün plakalarında sülfat birikir ve akü kapasite kaybeder. Sulu (bakımlı) akülerde elektrolit seviyesine düzenli bakın, eksilirse yalnız saf su ekleyin: şebeke suyundaki mineraller ve klor akünün ömrünü kısaltır. Suyu şarjdan sonra ekleyin. Önce doldurursanız şarj sırasında genleşen elektrolit taşar.
Akünün üstünü temiz ve kuru tutun. Kasanın üstündeki nem, kir ve asit iki kutup arasında küçük bir devre kurup aküyü boşaltabilir. Kutup başlarındaki oksit direnç yaratır ve akünün tam dolmasını engeller. Temizlerken akü yük altında olmasın, kıvılcım çıkmasın diye önce eksi kutbu sökün. Kutup başını ve kablo pabucunu tel fırçayla ya da kabartma tozu (yemek sodası) ve su karışımıyla temizleyin, karışımın akünün içine kaçmamasına dikkat edin. Sonra ikisine de ince bir kat vazelin sürün.
Sulu akülerde ucuz bir hidrometre, her gözün asit yoğunluğunu ölçerek akünün doluluğunu ve öbürlerini aşağı çeken zayıf bir göz olup olmadığını gösterir.
Kışın aküler
Tam şarjlı akü, yarı boş aküden daha düşük sıcaklıkta donar. Tekne kışı karada geçirecekse aküleri eve ya da donmayacak bir yere alın. Teknede kalacaksa ya denizcilik için üretilmiş, "float" (bekleme) ayarı olan bir şarj cihazına bağlı bırakın ya da sökün ve en az ayda bir tam şarj edin. Kışlamanın öbür adımları tekne kışlaması yazısında.
Şarj sistemi
BoatUS'un görüştüğü bir akü üreticisinin mühendisine göre akülerin erken ölmesinin en sık sebebi yanlış şarjdır. Az şarj plakalarda sülfat biriktirir, fazla şarj plakaları aşındırır ve elektroliti kaynatır. Otomobil şarj cihazlarının çoğu tam kapanmaz. Uzun süre bağlı bırakılan basit bir şarj cihazı elektroliti kaynatabilir, en kötü durumda akü patlayabilir.
Denizcilik için üretilmiş akıllı bir şarj cihazı aküyü kademeli doldurur: hızlı dolum, sabit gerilimle tamamlama ve bekleme (float). Şarj cihazı seçerken şunlara bakın:
- Akü tipini (sulu, AGM, jel) seçebiliyor olmalı.
- Akünün sıcaklığını ölçüp şarjı ona göre ayarlayabilmeli.
- Benzinli motorun bulunduğu makine dairesine takılacaksa kıvılcıma karşı korumalı (ignition protected) olmalı.
AGM ve jel aküler yanlış şarj gerilimine sulu akülerden de az dayanır. Akıllı bir şarj regülatörünüz yoksa alternatörün akü tipinize uygun gerilim verdiğini bir teknisyene ölçtürün. Güneş paneliyle şarj teknelerde güneş enerjisi yazısında.
Sigortalar ve kablolar
Sigortalar ve otomatik şalterler, kablodan geçen akımı kablonun taşıyabileceği değerde sınırlar ve kablonun ısınıp yanmasını önler. Sigortanın değeri koruduğu kabloya göre seçilir. Sık atan bir sigortayı daha büyük değerlisiyle değiştirmeyin, sebebini bir teknisyene buldurun.
Kablo uçlarına ve bağlantı noktalarına bakın: gevşeklik, oksit ya da yanık izi olmasın. Akü kablolarının iki ucunu da temizleyip sıkın. Doğru akım (akü devresi) kabloları sintine suyunun üstünde durmalı. Bir kablonun sintinede kalması kaçınılmazsa bağlantısı su geçirmez bir kutuda ya da ısıyla daralan makaron içinde olmalı ve kablo olabildiğince yukarıya sabitlenmeli. Alternatif akım kabloları da sintineden uzak tutulur: suya değen alternatif akım kablosu çarpılma tehlikesi yaratır.
Galvanik aşınma ve kaçak akım
Deniz suyunda birbirine bağlı iki farklı metal pil gibi çalışır, daha az soy olan metal aşınır. Tuzlu suda bu aşınma tatlı sudakinden hızlıdır. Su altındaki şaft, pervane ve motor ayağını korumak için takılan anotlar bu yüzden zamanla erir ve değişir. Anot kuralları motor bakımı rehberinde.
Tekne marinada kara elektriğine bağlandığında, elektrik kablosunun topraklama teli teknenizi iskeledeki öbür teknelere bağlar. Su altı metalleri farklı olan tekneler arasında galvanik bir devre kurulur ve anotlarınız beklenenden çok hızlı eriyebilir. Topraklama telini kesmeyin: o zaman teknedeki alternatif akım topraklanmamış olur ve suda yüzen birini çok küçük bir akım bile felç edebilir. Bu sorunun bilinen çözümü, topraklama hattına takılan bir galvanik izolatördür: düşük gerilimli galvanik akımı keser, tehlikeli kaçak akımın karaya akmasına izin verir. Daha pahalı bir seçenek izolasyon trafosudur. İkisini de teknisyen takar.
Kaçak akım aşınması galvanikten daha seyrektir ama çok daha hızlıdır. Sebebi doğru akım devresindeki bir hatadır, örneğin sintine suyuna sarkan bir akü kablosu ya da sintinede su alan bir ek yeri. BoatUS, böyle bir hatanın su altındaki bronz parçaları birkaç gün içinde ufalanacak hâle getirdiği tekneler anlatıyor.
Kara bağlantısı (marina elektriği)
Kara bağlantısı kablonuzu her sezon baştan sona inceleyin. Fişlerinde ya da teknedeki prizde yanık izi varsa kablo, teknedeki priz ya da iskeledeki priz değişmelidir.
Kaçak akım koruması, tekneden suya elektrik kaçmasına karşı koruma sağlar. ABD'nin tekne standardı ABYC, yeni teknelerde teknenin tamamını koruyan bir kaçak akım kesici (ELCI) istiyor. Teknenizde varsa çalıştığını test edin. Eski teknelerde bu korumanın sonradan eklenmesini düşünün. Bu iş bir teknisyenin işidir.
Alternatif akımın kullanıldığı bir iskelenin ya da teknenin yakınında suya girmeyin. Suya kaçan akım yüzen birinin kaslarını felç edip boğulmasına yol açabilir. Bu tehlike tatlı suda çok daha büyüktür. BoatUS'un önerisi yine de her suda aynı: elektrik kullanılan iskele ve teknelerin yanında yüzülmez.
Elektronik ve aydınlatma
- Seyir fenerlerini yakıp deneyin, yedek ampullerinizi sayın.
- Telsizin çalıştığını deneyin. DSC'li telsizde MMSI numarasının doğru girildiğine bakın. Telsiz kullanımı ve belgesi VHF telsiz ve KMT yazılarında.
- Harita plotterının yazılımını güncelleyin.
- Sintine pompasını ve hortumunu deneyin.
- Teknenizde duman, karbonmonoksit ya da yakıt buharı dedektörü varsa test edin.
Hangi işler servise kalır?
Kara elektriği ve teknedeki alternatif akım (şehir elektriği) tesisatı, priz eklemek, şarj cihazı ya da inverter takmak, kaçak akım kesici ve galvanik izolatör montajı, yeni devre ve sigorta panosu bir teknisyenin işidir. Sürekli boşalan akü, sık atan sigorta ve hızla eriyen anot da bir sorunun belirtisidir, sebebini teknisyene buldurun. Bölgenizdeki firmalar Hizmetler → Elektrik Sistemleri Onarımı'nda ve Bakım ve Onarım'da. Servis seçerken nelere bakılacağı tekne ve yat bakımı yazısında, elektrik kontrollerinin yıl içindeki yeri mevsimsel tekne bakımı rehberinde.
Tekne elektriği ve elektroniği hizmeti veriyorsanız hizmet kaydıyla Hizmetler'de bölgenizdeki tekne sahiplerine görünebilirsiniz.
Sık sorulanlar
Tekne aküsü kışın ne yapılır?
Tam şarj edilir. Tekne karadaysa akü eve ya da donmayacak bir yere alınır. Teknede kalırsa float ayarlı bir denizcilik şarj cihazına bağlı bırakılır ya da en az ayda bir tam şarj edilir.
Galvanik izolatör nedir?
Kara elektriği kablosunun topraklama hattına takılan bir cihazdır. Komşu teknelerle kurulan galvanik devreyi keser, tehlikeli kaçak akımın karaya akmasına izin verir. Teknisyen takar.
Marinada yüzmek neden tehlikeli?
Tekne ya da iskele tesisatındaki bir hata suya elektrik kaçırabilir. Bu akım yüzen birini felç edebilir. Elektrik kullanılan iskele ve teknelerin yanında suya girmeyin.
Tekne elektriğini kendim yapabilir miyim?
Akü bakımı, kutup başı temizliği, fener ve pompa kontrolü gibi işleri evet. Kara elektriği, alternatif akım tesisatı ve koruma cihazları için teknisyene gidin. BoatUS, kara elektriği onarımında ne yaptığınızdan tam emin değilseniz işi bir profesyonele bırakmanızı öneriyor.