Tekne gövdesi bakımı: temizlik, zehirli boya, jelkot ve ozmoz
Aşınan ve sert zehirli boyanın farkı, eski boyanın üstüne hangi boya sürülür, jelkot nasıl parlatılır, ozmoz kabarcıkları nasıl anlaşılır.

Tekne gövdesinin bakımı üç işten oluşur: gövdeyi temiz tutmak, su altını zehirli boyayla (antifouling) korumak ve su üstündeki jelkotu cilayla (wax) korumak. Bu işleri yaparken kabarcık (ozmoz), çatlak ve darbe izi de ararsınız. Zehirli boya genellikle sezon başında, tekne denize inmeden sürülür. Türünü teknenizin nasıl kullanıldığına ve kışı nerede geçirdiğine göre seçersiniz.
Gövde temizliği
Su üstündeki gövdeyi ve güverteyi düzenli olarak tatlı su ve fırçayla yıkayın. Bu alışkanlık sert temizlik ürünlerine olan ihtiyacı azaltır. Deterjan kullanacaksanız biyolojik olarak çözünen ürünleri seçin. Küf lekesi varsa yıkama suyuna biraz çamaşır suyu eklenebilir, eldiven takın. Balık kanı ve su hattındaki kir gibi inatçı lekelerde fiberglas için üretilmiş bir temizleyici kullanın, sonra bol suyla durulayın.
Su altındaki gövde tekne karaya alındığında temizlenir. Temizlik bitince gövdeye yakından bakın: kabarcık, kılcal çatlak, darbe izi ve şekil bozukluğu arayın.
Atık ve çevre
BoatUS Vakfı zehirli boyayı tehlikeli olabilecek tekne ürünleri arasında sayıyor ve büyük bakım işlerinin kıyıdan uzakta, karada yapılmasını öneriyor. Marinanın ya da çekek yerinin yıkama, zımpara ve atık kuralını önceden sorun, kazıdığınız ve zımparaladığınız boya kalıntısını denize ve toprağa bırakmayın.
Zehirli boya (antifouling)
Zehirli boya, içindeki biyositi (çoğu zaman bakır bileşiği) gövdenin hemen yanındaki ince su tabakasına yavaş yavaş bırakır. Yosun, midye ve kabuklu canlıların larvaları bu tabakada tutunamaz. Koruma, boyadaki bakırın miktarından çok bırakılma hızına bağlıdır. Biyosit tükenince gövde yeniden tutmaya başlar.
Aşınan (ablatif) boya
Aşınan boya suda yavaş yavaş incelir ve her seferinde yüzeye taze biyosit çıkarır. Tekne karaya alındığında etkisini kaybetmez: sonbaharda sürülüp kışı karada geçiren tekne baharda hafif bir yıkamayla denize inebilir. Yıllar içinde kat kat birikmez, üstüne yeni kat ağır zımpara gerektirmeden sürülür. Römorkla sık sık suya indirilen teknelerde ise rampada ve römork takozlarında mekanik olarak aşınır, aşınma düzensiz olur.
Sert boya
Sert boya gövdede kalır, biyosit boya filminin içinden yüzeye sızar. Etkisi sezonun başında yüksektir, sezon ilerledikçe azalır. Tekne karaya alındığında yüzeyi havayla oksitlenir ve etkisini büyük ölçüde kaybeder. Bu yüzden kışı karada geçiren sert boyalı gövde, denize inmeden önce ıslak zımparayla ya da sertçe fırçalanarak açılmalıdır. Yıllar içinde biriken kalın boya katmanı bir noktada tamamen sökülmeyi gerektirebilir. Sert boya, uzun süre kesintisiz suda kalan tekneye uygundur. BoatUS Vakfı, gövdesi suda fırçalanacak tekneye de sert boya öneriyor.
Alüminyum gövde
Bakırlı zehirli boya alüminyumla galvanik aşınmaya yol açar. West Marine'e göre alüminyum gövde için güvenli tek seçenek bakırsız zehirli boyadır. Boyanın alüminyuma uygun olduğunu teknik föyünden kontrol edin.
Eski boyanın üstüne yeni boya
Genel kural: yumuşak (aşınan) boya sert boyanın üstüne sürülebilir, sert boya yumuşağın üstüne sürülmez. Aşınan boya, sağlam ve iyi tutunmuş bir sert boyanın üstüne sürülebilir. Tersi için eski aşınan boyanın büyük ölçüde zımparalanması ya da sökülmesi gerekir. Vinil esaslı boya yalnız vinil boyanın üstüne gider. Bunlar genel kurallardır. Boya türünü değiştirirken üreticinin uyumluluk tablosuna bakın ya da teknik destek hattını arayın.
Uygulamada dikkat edilecekler
- Boyanın teknik föyündeki yüzey hazırlığına, kat sayısına, kuruma ve denize indirme sürelerine uyun.
- Boya ve zımpara tozu biyosit içerir. Ambalajdaki ve teknik föydeki koruyucu donanım uyarılarına uyun.
- Dümen ve salmanın ön kenarı, baş ve su hattı gibi akıntıya en çok maruz kalan yerler daha hızlı aşınır. Buralara fazladan kat sürmek yaygın bir uygulamadır.
- Anotları asla boyamayın.
Jelkot bakımı
Fiber teknenin dış yüzeyindeki jelkot gövdeye yapısal dayanım katmaz ama laminatı korur, rengi ve parlaklığı ondan gelir. Zamanla yüzeyi aşınır, jelkot matlaşıp tebeşirlenir. Parlaklık çoğu zaman geri getirilebilir.
İşe temizlikle başlayın: gövdeyi deterjanlı suyla yıkayıp kurutun. Cilanın tutması için yüzeyde yağ kalmamalı. BoatUS deterjanın gözenekli jelkottaki yağı her zaman çıkaramadığını, yüzeyin MEK ya da asetonlu bezle silinebileceğini yazıyor. Bunu yaparken kalın lastik eldiven takın.
Jelkotun ömrünü uzatmanın en iyi yolu, tekne yeniyken başlayarak düzenli cilalamaktır. Cilayı bezle dairesel hareketlerle sürün, buğulanınca yumuşak bir bezle silin. Cila yetmiyorsa polisaj maddesi (polish) kullanılır. Polisaj maddesi çok ince bir aşındırıcıdır, matlaşmış yüzey tabakasını siler. Ardından cila sürülür. Çok yıpranmış jelkotta daha sert aşındırıcı olan pasta (rubbing compound) gerekir. Pastadan önce eski cilayı çıkarın, aynı yerde uzun süre çalışmayın ve jelkot şeffaflaşmaya başlarsa durun. Pastanın ardından polisaj ve cila gelir.
Elektrikli bir polisaj makinesi işi kolaylaştırır. Düşük devirli polisaj makinesi kullanın, matkaba ya da zımpara makinesine takılan bir pedle yüzeyi bozabilirsiniz.
Ozmoz ve kabarcık belirtileri
Fiber (CTP) gövdede su, jelkottan ve laminattan molekül molekül geçer. Laminatın içindeki küçük boşluklarda toplanan su, üretimden kalan suda çözünen maddelerle birleşir. Zamanla içeride basınç artar ve jelkot kubbe gibi kabarır. Patlatılan kabarcıktan sirke kokulu, asitli bir sıvı çıkar. Kabarcık patlatılacaksa göz koruması takılmalı, sıvı basınçla fışkırabilir.
Birkaç kabarcık ciddi bir sorun değildir. Bu evrede laminatın dayanımında kayıp azdır ve birçok tekne yıllarca böyle kullanılır. Kabarcıklar çoğalır ve laminatın içine ilerlerse tedavi gerekir. Teşhis gövdeye gözle bakarak, kabarcıktaki sıvıyı inceleyerek ve nem ölçerle konur. Nem ölçerin tek başına okuması yeterli değildir. Tedavi jelkotun sökülmesini, laminatın yıkanıp kurutulmasını ve epoksiyle kaplanmasını gerektirir. Gövdeyi kurutup üstüne epoksi boya sürmek tek başına işe yaramaz. Bu iş deneyimli bir tersanenin işidir.
Kışı karada geçiren teknenin gövdesi birkaç ay kurur. BoatUS'a göre bu, kabarcık oluşma olasılığını azaltır. Fiber ve ahşap gövdenin bakım farkları fiber mi ahşap mı yazısında.
Ne zaman servise?
Ozmoz tedavisi, laminat onarımı, biriken eski boyanın tamamen sökülmesi ve büyük jelkot onarımları için karaya alma imkânı olan bir tersaneye gidin. Bölgenizdeki firmalar Hizmetler → Gövde ve Dış Yüzey'de. Servis seçerken nelere bakılacağı tekne ve yat bakımı yazısında, gövde bakımının yıl içindeki yeri mevsimsel tekne bakımı rehberinde.
Gövde, boya ya da jelkot hizmeti veriyorsanız hizmet kaydıyla Hizmetler'de görünebilirsiniz. Teknenizi satacaksanız yeni boyanmış ve cilalanmış gövdenin fotoğraflarıyla ilan verebilirsiniz. Fiber gövdeli ilanlar satılık fiberglas teknelerde.
Sık sorulanlar
Zehirli boya ne zaman sürülür?
Genellikle sezon başında, tekne denize inmeden önce. Aşınan boya sonbaharda sürülüp kış boyunca karada bekleyebilir. Kuruma ve denize indirme süreleri boyanın teknik föyünde yazar.
Aşınan boya mı, sert boya mı?
Kışı karada geçiren tekneye genellikle aşınan boya uyar, karada etkisini kaybetmez. Sürekli suda kalan tekne için sert boya da seçilebilir. Alüminyum gövdeye bakırsız boya gerekir.
Ozmoz nasıl anlaşılır?
Su altındaki gövdede jelkotun kubbe gibi kabarması ve patlatılınca sirke kokulu sıvı çıkması belirtidir. Kesin teşhis için gövdeye bir uzman ya da ekspertiz baksın.