Dünyanın ve Türkiye'nin 20 önemli deniz feneri
Herkül Kulesi'nden Fastnet'e dünyadan on fener, Rumeli Feneri'nden Gelidonya'ya Türkiye kıyılarından on fener ve fenerin karakterini okumak.

Dünyanın tanınmış deniz fenerleri arasında Roma'dan kalan Herkül Kulesi, açık denizdeki Cordouan, Cenova'nın Lanterna'sı ve kayalara kurulan İngiliz ve İskoç fenerleri var. Kıyı Emniyeti, Türkiye kıyılarında fener kurulmasını 1856'ya dayandırıyor. Rumeli ve Anadolu fenerleri o yıldan beri Karadeniz'den İstanbul Boğazı'na giren gemilere yol gösteriyor. Aşağıda 20 fener var: on tanesi dünyadan, on tanesi Türkiye kıyılarından.
Dünyadan 10 fener
Herkül Kulesi (A Coruña, İspanya)
Kuzeybatı İspanya'da La Coruña limanının girişinde, 1. yüzyılın sonundan beri fener olarak kullanılıyor. 57 metrelik bir kayanın üstünde 55 metre yükseliyor: 34 metresi Roma duvarı, 21 metresi 18. yüzyıldaki onarım. UNESCO, onu hâlâ deniz işareti olarak kullanılan, bütünüyle korunmuş tek Roma feneri sayıyor. 2009'da Dünya Mirası Listesi'ne girdi.
Lanterna (Cenova, İtalya)
Cenova'nın simgesi olan fener, kendi tanıtımına göre 77 metre yüksekliğiyle Akdeniz'in en yüksek feneri. Bazı kaynaklara göre temeli 1128'e gidiyor, bugünkü görünüşünü 1543'te aldı.
Cordouan (Gironde, Fransa)
Atlas Okyanusu'nun Gironde Halici'yle buluştuğu yerde, açık denizde bir kaya düzlüğünün üstünde duruyor. Yapımı 1584'te mühendis Louis de Foix'yla başladı, 27 yıl sonra 1611'de bitti. 1788-1789'da mühendis Joseph Teulère kuleyi yükseltti. 17. yüzyıldan beri kullanılıyor, 2021'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi.
Hook Head (İrlanda)
İrlanda'nın güneydoğu kıyısındaki fenerin kulesi Orta Çağ'dan kalma. İrlanda fenerlerini işleten Commissioners of Irish Lights'a göre bazı kaynaklar ilk kuleyi 1172 civarına, yeni kaynaklar 1245'te Pembroke Kontu William Marshal'a bağlıyor. Kulenin tepesindeki ateşi yüzyıllar boyunca yakındaki manastırın keşişleri yaktı.
Eddystone (Plymouth açıkları, İngiltere)
Plymouth açıklarındaki küçük ve tehlikeli Eddystone kayalarına bugüne kadar dört fener yapıldı. İlkini Henry Winstanley 1698'de dikti. Bugünkü kule 1882'den, 49 metre yüksekliğinde. Üçüncü fener olan John Smeaton'ın kulesinin üst yarısı sökülüp Plymouth'ta, Hoe'da yeniden kuruldu.
Bell Rock (İskoçya)
İskoçya'nın Angus kıyısı açıklarında, dalgaların üstünden aştığı bir kayanın üstünde. Robert Stevenson'ın yaptığı fener Şubat 1811'de ilk kez yandı. İskoç fenerlerini işleten Northern Lighthouse Board, onu dünyanın hâlâ çalışan en eski deniz kayası feneri olarak tanıtıyor.
Bishop Rock (Scilly Adaları, İngiltere)
Scilly Adaları'nın 4 mil batısında, Atlas Okyanusu'na açık bir kaya. Buraya önce dökme demir ayaklı bir kule yapıldı, 5 Şubat 1850'deki fırtına bitmeden onu söküp götürdü. Granit kule 1 Eylül 1858'de yandı. 1887'de tabanı granit bloklarla genişletildi, kule yükseltildi. Fener 1992'den beri insansız çalışıyor.
Fastnet (İrlanda)
İrlanda'nın güneybatı ucundaki Fastnet kayasında. 27 Haziran 1904'te yanan kule, Commissioners of Irish Lights'a göre İrlanda ve Büyük Britanya'nın en uzun ve en geniş kaya feneri.
Cape Hatteras (Kuzey Carolina, ABD)
1870'te tamamlanan fener, ABD Milli Parklar İdaresi'ne göre ülkenin en yüksek tuğla feneri. Kıyı aşındıkça deniz kuleye yaklaştı. 1999'da kule bütünüyle yaklaşık 880 metre güneybatıya taşındı.
Rubjerg Knude (Danimarka)
Danimarka'nın kuzeybatısında, kumulların üstündeki fener 27 Aralık 1900'de yandı. 1910'lardan itibaren kum kuleyi gömmeye başladı. Kıyı ve kumul değiştikçe kule tehlikeye girdi, Ekim 2019'da 70 metre içeri taşındı.
Türkiye kıyılarından 10 fener
Türkiye'deki fenerleri Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü işletiyor. Aşağıdaki bilgiler kurumun tarihi fenerler sayfalarından. Görünüş mesafesi, ışığın açık havada kaç deniz milinden görüldüğünü söyler.
Türkeli (Rumeli) Feneri, İstanbul
Gemilerin Karadeniz'den İstanbul Boğazı'na güvenle girmesi için 1856'da kuruldu. Yapım sırasında kule birkaç kez yıkılınca köylüler burada bir türbe olduğunu söyledi. Önce türbe yapıldı, kule onun üstüne kuruldu: Saltuk Hazretleri'nin türbesi bugün de kulenin içinde. Örme taş kule 30 metre, ışık denizden 58 metre yüksekte, görünüş mesafesi 18 mil.
Anadolu Feneri, İstanbul
Boğaz'ın Karadeniz girişinde, Anadolu yakasında, 1856'da Fransızlar yaptı. Kâgir kule 20 metre, ışık denizden 75 metre yüksekte, 20 milden görülüyor.
Ahırkapı Feneri, İstanbul
Kıyı Emniyeti'nin anlattığına göre 1755 civarında Mısır'a yük götüren bir kalyon gece Kumkapı'da karaya oturdu. Gemicilerden biri surların üstüne fener yapılmasını önerdi, Padişah III. Osman da emri verdi. Bugünkü fener 1857'de Fransız müteahhitlere yaptırıldı. Marmara'dan İstanbul Limanı'na ve Boğaz'a girerken rota feneri.
Fenerbahçe Feneri, İstanbul
Semte adını veren feneri 1857'de Fenerler İdaresi yaptırdı. Kule 20 metre, görünüş mesafesi 15 mil. Fener ve gardiyan binası ulusal miras olarak korunuyor.
İnceburun Feneri, Sinop
Sinop'un yaklaşık 20 kilometre kuzeybatısındaki burunda, Türkiye'nin en kuzeydeki deniz feneri. 1863'te yapıldı, 18 milden görülüyor.
Mehmetçik Feneri, Çanakkale
Gelibolu Yarımadası'nın ucunda, Ege'den Çanakkale Boğazı'na girişte. 1856'da Fransız müteahhitler yaptı. Kule 25 metre, ışık denizden 50 metre yüksekte, kırmızı sektörlü ve 19 milden görülüyor.
Batıburnu (Pononte) Feneri, Bozcaada
1861'de yapılan bir ada feneri. Denizden 32 metre yüksekte, güneş enerjisiyle çalışıyor, 15 milden görülüyor. Kıyı Emniyeti, fenerden önce Bozcaada çevresindeki burunlarda gemicilere yol göstermek için yağlı kandiller yakıldığını aktarıyor.
Deveboynu Feneri, Datça
Datça'da Knidos'ta, 1931'de yapıldı. Adını bulunduğu yerin deveye benzeyen biçiminden alıyor. Burası Ege ile Akdeniz'in ayrıldığı nokta. Işık denizden 104 metre yüksekte, güneş enerjisiyle yanıyor, görünüş mesafesi 10-12 mil.
Gelidonya (Taşlıkburnu) Feneri, Antalya
Kumluca'da Taşlık Burnu'nda, denizden 227 metre yüksekte: Kıyı Emniyeti'ne göre Türkiye kıyılarının en yüksek feneri. Elektrik götürülemediği için uzun yıllar elle kurularak çalıştı, 2017'de güneş enerjisine geçti. Altından Likya Yolu geçiyor, Adrasan'dan gelen yürüyüşçüler feneri yoldan görüyor.
Alanya Feneri, Antalya
1880'de Fransız müteahhitler Alanya Kalesi'nin burçlarının üstüne yaptı. Kule yalnız 6 metre ama kalenin yüksekliği sayesinde ışık denizden 209 metrede, 20 milden görülüyor.
Fenerin karakteri nasıl okunur?
Her fenerin ışığı kendine özgü bir düzenle yanıp söner, buna fenerin karakteri denir. Haritada ve fener listesinde kısaltmayla yazılır. Fenerbahçe Feneri'nin karakteri "W. Fl. (2) 12 sn": beyaz (W), çakar (Fl), iki çakış (2), düzen 12 saniyede bir yineleniyor. Gece kıyıya yaklaşırken ışığın çakışlarını sayıp süresini ölçerseniz hangi fenere baktığınızı haritadan bulursunuz.
Gece seyrinde fenerleri ve seyir ışıklarını okumak için gece seyri yazısına, haritada fener ve işaretleri bulmak için rota planlama ve harita okuma rehberine bakın.
Boğaz girişindeki fenerleri, Çanakkale'yi ya da Datça burnunu kendi teknenizle görmek istiyorsanız gezi teknesi ilanlarına ve İstanbul'daki satılık teknelere göz atın. Gece seyrine çıkacaksanız teknenizin navigasyon cihazlarını da elektronik ilanlarında yenileyebilirsiniz.
Sık sorulanlar
Türkiye'nin ilk deniz feneri hangisi?
Kıyı Emniyeti'ne göre ilk fenerler 1856'da kurulan Rumeli (Türkeli), Anadolu ve Mehmetçik fenerleri. Kurumun anlattığına göre İstanbul'da Ahırkapı'daki surların üstüne 1755'teki bir kazadan sonra da bir fener yapılmıştı, bugünkü Ahırkapı Feneri ise 1857'den.
Türkiye'nin en yüksek feneri hangisi?
Antalya Kumluca'daki Gelidonya (Taşlıkburnu) Feneri. Işığı denizden 227 metre yüksekte.
Hâlâ kullanılan bir Roma feneri var mı?
Evet, İspanya'daki Herkül Kulesi. UNESCO onu hâlâ deniz işareti olarak kullanılan, bütünüyle korunmuş tek Roma feneri sayıyor. 1. yüzyılın sonundan beri fener olarak kullanılıyor.