Nesli tükenme tehlikesindeki 15 deniz canlısı: Akdeniz'den dünyaya
IUCN Kırmızı Liste'ye göre tehlikedeki 15 deniz canlısı, Türkiye'de avı yasak olanlar, listeden çıkan yeşil kaplumbağa ve orkinos.

IUCN Kırmızı Liste'ye göre nesli tükenme tehlikesindeki 15 deniz canlısından onu Akdeniz'de ya da Karadeniz'de yaşıyor: Akdeniz foku, caretta, pina, keler, şeytan vatozu, kum köpekbalığı, kısa yüzgeçli mako köpekbalığı, orfoz, mersin morinası ve büyük beyaz köpekbalığı. Aşağıda bunlar ve dünyadan beş tür daha var. 15 türden 11'inin avı Türkiye'de tamamen yasak.
Son kontrol: 13 Kasım 2026, Tekne ve Marin ekibi. Kaynak: IUCN Kırmızı Liste ve Resmî Gazete, 16 Eylül 2026, sayı 33372 (amatör balıkçılık tebliği, Çizelge 1).
Kırmızı Liste türleri risk düzeyine göre sınıflar. Nesli tükenme tehlikesindeki türler üç sınıftadır: kritik tehlikede (CR), tehlikede (EN) ve hassas (VU). Aşağıdaki sınıflar her türün dünya geneli için yapılmış son değerlendirmesi.
Akdeniz ve Karadeniz'den 10 tür
Akdeniz foku (Monachus monachus): hassas
IUCN, Akdeniz fokunu Haziran 2023'te "tehlikede"den "hassas"a aldı. Doğu Akdeniz'de Ege adalarında, Yunanistan kıyılarında ve Türkiye'nin Akdeniz kıyısında yaşıyor. Dişiler yavrularını ulaşılmaz deniz mağaralarında doğurup büyütüyor. Türkiye'de avı tamamen yasak.
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın amatör balıkçılık tebliği, fokun yaşadığı kıyı mağaralarında ışık kullanmayı, dalmayı, yüzerek ya da tekneyle girmeyi, mağara girişinde beklemeyi, demirlemeyi ve avlanmayı yasaklıyor.
Deniz kaplumbağası, caretta (Caretta caretta): hassas
Türkiye'nin Akdeniz kumsallarında yuva yapan iri başlı deniz kaplumbağası. Bütün deniz kaplumbağalarının avı Türkiye'de tamamen yasak.
Pina (Pinna nobilis): kritik tehlikede
Akdeniz'e özgü, uzun yaşayan, Akdeniz'in en büyük çift kabuklularından biri. IUCN'ye göre 2016'da İspanya kıyısında başlayan toplu ölümler Haplosporidium pinnae adlı bir parazitle bütün Akdeniz'e yayıldı, birçok bölgede popülasyonun %80-100'ü öldü. 2019'dan beri kritik tehlikede. IUCN eskiden yerel tehditler arasında yasa dışı avı, yaşam alanı kaybını ve tekne demirlemesini sayıyordu. Türkiye'de avı tamamen yasak.
Keler (Squatina squatina): kritik tehlikede
Kumlu ve çamurlu diplerde yaşayan, yassı gövdeli bir köpekbalığı. Türkiye'de avı tamamen yasak.
Şeytan vatozu (Mobula mobular): kritik tehlikede
Akdeniz'de yaşayan bir manta türü. Mantaların avı Türkiye'de tamamen yasak.
Kum köpekbalığı (Carcharhinus plumbeus): tehlikede
Kıyıya yakın, sığ sularda da görülen bir köpekbalığı. Türkiye'de avı tamamen yasak.
Kısa yüzgeçli mako köpekbalığı (Isurus oxyrinchus): tehlikede
Açık denizde yaşayan bir köpekbalığı. Türkiye'deki tebliğde adı sivriburun harharyas, avı tamamen yasak.
Orfoz (Epinephelus marginatus): hassas
Kayalık diplerde yaşayan, uzun ömürlü, iri bir balık. Türkiye'de avı tamamen yasak.
Mersin morinası (Huso huso): kritik tehlikede
Karadeniz'de yaşayan büyük bir mersin balığı. Türkiye'de avı tamamen yasak.
Büyük beyaz köpekbalığı (Carcharodon carcharias): hassas
En tanınmış köpekbalığı türü. Türkiye'de avı tamamen yasak.
Dünyadan 5 tür
Mavi balina (Balaenoptera musculus): tehlikede
Dünyanın bilinen en büyük hayvanı. Ticari balina avı yüzünden azaldı.
Vaquita (Phocoena sinus): kritik tehlikede
Meksika'da Kaliforniya Körfezi'nin kuzeyine özgü, küçük bir mutur (domuz balığı) türü.
Balina köpekbalığı (Rhincodon typus): tehlikede
Dünyanın en büyük balığı, planktonla beslenir. Türkiye Eylül 2026'daki tebliğ değişikliğiyle balina köpekbalığını da avı tamamen yasak türler listesine ekledi.
Napolyon balığı (Cheilinus undulatus): tehlikede
Hint ve Pasifik okyanuslarındaki mercan resiflerinde yaşayan iri bir dudaklı balık.
Dugong (Dugong dugon): hassas
Sığ, sıcak denizlerin deniz çayırlarıyla beslenen bir deniz memelisi. Halk arasında deniz ineği de denir.
Listeden çıkanlar ve yanlış bilinenler
Yeşil deniz kaplumbağası (Chelonia mydas) Ekim 2025'te "tehlikede"den "en az endişe verici"ye alındı. IUCN'ye göre dünya genelindeki sayısı 1970'lerden beri yaklaşık %28 arttı, bazı alt popülasyonlar hâlâ tehdit altında. Atlantik mavi yüzgeçli orkinosu da Eylül 2021'de, bölgesel av kotalarına uyulmaya başlanınca "tehlikede"den "en az endişe verici"ye alındı. Eski listemizdeki Kaliforniya deniz aslanı, dev Pasifik ahtapotu ve gergedan balığı (Naso unicornis) da GBIF'teki IUCN verisinde en az endişe verici sınıfında görünüyor.
Deniz atı ve kırmızı mercan da Türkiye'de avı tamamen yasak türler arasında. Deniz çayırları da aynı listede.
Teknede neye dikkat etmeli?
Tebliğ, Çizelge 1'deki türlerin denizde avlanmasını tamamen yasaklıyor. Yasak türlerin tam listesini, boy ve dönem yasaklarını olta balıkçılığı yazısında topladık. Fok mağaralarında ışık, dalış, giriş, bekleme ve demirleme yasağı da aynı tebliğde.
IUCN tekne demirlemesini pinanın eski tehditleri arasında saydı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı da Göcek'te teknelerin deniz dibine zarar verdiğini tespit edip deniz çayırlarını korumak için 2010'dan itibaren şamandıra ve tonoz sistemi kurdu. Koruma bölgelerindeki bağlama düzenini mavi yolculuk rehberinde, dalış yasaklarını dalış rehberinde anlattık.
Şamandıra ve tonozlara bağlanmak için bağlama halatı ilanlarına bakabilirsiniz. Denizde bu canlıları görmek için tekne arıyorsanız gezi teknesi ilanları sitede.
Sık sorulanlar
Akdeniz foku hâlâ nesli tükenmekte olan bir tür mü?
Evet. IUCN onu Haziran 2023'te "tehlikede"den "hassas"a aldı, hassas sınıf da nesli tükenme tehlikesindeki türlerin içinde.
Türkiye'de hangi deniz canlılarını avlamak yasak?
Amatör balıkçılık tebliğinin Çizelge 1'indeki türler. Aralarında Akdeniz foku, deniz kaplumbağaları, yunuslar ve balinalar, orfoz, pina, deniz atı, kırmızı mercan, mantalar, keler, mersin morinası, balina köpekbalığı, büyük beyaz köpekbalığı, sivriburun harharyas ve kum köpekbalığı gibi birçok köpekbalığı türü var.
Caretta caretta nesli tükenmekte mi?
IUCN Kırmızı Liste'de dünya genelinde hassas (VU) sınıfında, yani nesli tükenme tehlikesindeki türler arasında.